CAR(E)TOGRAPHY: Kunst en zorg in kaart

Het project 'CAR(E)TOGRAPHY: Kunst en zorg in kaart' richt zich op de wisselwerking tussen kunst en zorg, waarbij beide sectoren elkaar verrijken en vernieuwen. In de zorg wordt steeds meer geëxperimenteerd met kunst als een manier om vernieuwing te brengen. Omgekeerd zouden de kunstenaars en ontwerpers ook van zorgprofessionals kunnen leren over zorgdragen, communiceren in een non-verbale context en het belang van proces boven het eindresultaat.

Een inspirerend voorbeeld van zo’n samenwerking tussen kunst en zorg is te vinden bij Reinaerde De Heygraeff, waar het programma Re-creatie kunstenaars, ontwerpers, zorgprofessionals en cliënten samenbrengt. Op deze beschutte woonzorglocatie wonen ruim 160 mensen met een ernstige verstandelijke en/of lichamelijke beperking. Hier wordt al sinds 2018 geëxperimenteerd met de integratie van kunst en creativiteit in de dagelijkse zorgpraktijk, wat heeft geleid tot een duurzame transdisciplinaire samenwerking. Desondanks blijft het een uitdaging om de exacte werking van kunst in de zorg te begrijpen. Welke elementen zijn essentieel voor succesvolle samenwerkingen? Wat kunnen we leren van initiatieven zoals Re-creatie? En hoe kunnen we deze kennis delen met andere zorginstellingen en kunstpraktijken?

Om deze vragen te beantwoorden, zetten we in dit project artistieke mapping methoden in om de interactie tussen kunst en zorg (en de complexiteit daarvan) te onderzoeken, documenteren en delen. Het doel is om de gemeenschap die op De Heygraeff is ontstaan beter te begrijpen en expliciet te maken hoe kunst en zorg met elkaar interageren. Door dit letterlijk in kaart te brengen, creëert CAR(E)TOGRAPHY een gedetailleerd beeld van de complexe wisselwerking tussen kunst en zorg. Dit maakt niet alleen een diepgaand begrip van de situatie mogelijk, maar maakt de bevindingen ook bruikbaar voor anderen die in vergelijkbare praktijken werken. De gemaakte kaarten functioneren dus uiteindelijk als documentatie- en navigatiemiddel in het grensgebied tussen kunst en zorg.

Eindrapportage

Het project CAR(E)TOGRAPHY: Kunst en zorg in kaart onderzoekt hoe artistieke en zorgpraktijken elkaar wederzijds beïnvloeden en welke vormen van creativiteit ontstaan in hun ontmoeting. In een tijd waarin zorgsystemen onder druk staan, verkent het project hoe kunst kan bijdragen aan andere manieren van samenwerken, communiceren en betekenis geven binnen zorgcontexten.

Het onderzoek vond plaats op woonzorglocatie De Heygraeff (Reinaerde), waar binnen het programma Re-creatie al meerdere jaren wordt geëxperimenteerd met de integratie van kunst in de dagelijkse zorgpraktijk. Op deze locatie werken kunstenaars, ontwerpers, zorgprofessionals en bewoners samen in een gedeelde leefomgeving. Deze langdurige samenwerking vormt een unieke context waarin nieuwe vormen van zorg en samenleven in de praktijk worden uitgeprobeerd.

Om de complexe wisselwerking tussen kunst en zorg inzichtelijk te maken, zijn artistieke mapping-methoden ingezet. Tijdens twee residenties brachten onderzoekers samen met betrokkenen de sociale, materiële en affectieve dynamieken van deze praktijk in kaart. Daarbij werd niet alleen gekeken naar wat er gebeurt, maar juist ook naar hoe relaties, waarden en vormen van samenwerking zich ontwikkelen.

Dit resulteerde in een gedetailleerde, visuele landkaart die fungeert als zowel documentatie als reflectie-instrument. De kaart maakt zichtbaar welke vormen van creativiteit, samenwerking en betekenisgeving ontstaan in deze context, en welke factoren daarin ondersteunend of belemmerend zijn.

De ontwikkelde methode en de kaart bieden concrete handvatten voor andere kunst-zorgpraktijken, zorgorganisaties en onderwijscontexten. Ze maken het mogelijk om vergelijkbare processen te onderzoeken, te bespreken en verder te ontwikkelen. Daarmee draagt het project bij aan het verbeelden en vormgeven van zorggemeenschappen van de toekomst, waarin wederkerigheid, participatie en verbeelding centraal staan.