Creativiteit als credit: participatory design en de onderzoekende geest in de accountancy

Onderzoekend vermogen is een cruciale competentie voor accountants, omdat het hen helpt risico’s te herkennen, kritisch te reflecteren en gefundeerde oordelen te vormen. Hoewel sinds 2022 de ‘onderzoekende geest’ formeel is opgenomen in de Verordening Gedrags- en Beroepsregels Accountants (VGBA) en vanaf 2025 een centrale rol krijgt in het vernieuwde beroepsprofiel, blijkt deze houding in de praktijk nog niet vanzelfsprekend. Kwaliteitsbeoordelingen, tuchtrechtzaken en signalen van toezichthouders wijzen op het ontbreken van een kritische grondhouding (AFM, 2025; NBA, 2024). Ook binnen de beroepsgroep zelf, zoals geuit in blogs van accountants, klinkt de noodzaak om deze onderzoekende houding te versterken (Kramer, 2021).
Hoewel diverse initiatieven in het onderwijs en binnen de beroepspraktijk zijn ontwikkeld om onderzoekend vermogen te stimuleren, blijft het lastig om deze houding daadwerkelijk te verankeren in het dagelijks gedrag van accountants. Dit roept de vraag op wat er in de praktijk – op de werkvloer, in gesprekken tussen accountants (in opleiding), docenten en studenten en in het professionele handelen – nodig is om onderzoekend vermogen duurzaam te versterken.
Dit verkennende onderzoek maakt gebruik van participatory design, waarbij accountants, beroepsverenigingen, opleiders, studenten en onderzoekers samen in co-creatie werken om te bepalen welke interventies en werkvormen essentieel zijn voor het versterken van onderzoekend vermogen binnen de accountancy. Door deze gezamenlijke ontwerpmethode worden praktijkgerichte inzichten en concrete aanbevelingen ontwikkeld die rekening houden met de complexiteit van de beroepspraktijk.
Het doel is om, door middel van participatory design, te komen tot interventies die het onderzoekend vermogen in zowel de opleiding als het beroep effectief kunnen bevorderen en verankeren.