Culturele kracht en het onverwachte

Ondanks het feit dat er al een decennium lang een professionaliseringslag gaande is in de culturele sector - hetgeen onder andere leidde tot een governance code - verscheen er in 2019 een brandbrief waarin wordt gepleit voor de dringende noodzaak tot professionalisering van het strategische en financiële risicobeleid van podiumkunsten. Bij de gesprekken over de implementatie van de code bleek dat kennis over vormen van standaardisatie over financieel en strategisch beleid ontbreken. De zakelijk leiders geven aan dat zij niet beschikken over de kennis en de instrumenten om zowel het strategische als het financiële risicomanagement effectief te kunnen uitvoeren.
Dit onderzoek stapt in deze lacune. Het doel is zakelijk leiders van podiumkunstinstellingen een instrumentarium te bieden dat hen in staat stelt strategische en financiële risico’s van hun organisatie te identificeren, te beheersen en bespreekbaar te maken in hun eigen organisatie. Het instrumentarium dient de zakelijk leiders tevens te helpen een balans te zoeken tussen enerzijds hun strategische en financiële risico’s en anderzijds hun artistieke en maatschappelijke risico’s. Het instrumentarium koppelt de iteratieve werkpraktijk van zakelijk leiders aan lange termijnbeleid.
Daarvoor hebben we de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
‘Hoe kunnen zakelijk leiders binnen de podiumkunstinstellingen in de cultuursector hun risicomanagement in het licht van organisatiecontinuïteit professionaliseren, zodat de balans tussen hun financiële en strategische risico’s enerzijds en hun artistieke en maatschappelijke risico’s anderzijds gewaarborgd blijft.
We maken dit instrumentarium samen met zakelijk leiders en andere stakeholders, omdat we juist hun kennis van de praktijk willen verzamelen en gebruiken voor de ontwikkeling van het instrumentarium. De resultaten van dit onderzoek maken de invoering van professioneel en gestandaardiseerd risicomanagement door zakelijk leiders werkzaam binnen de podiumkunsten mogelijk. Het instrumentarium zorgt ervoor dat bestuur, financiers en creatieve professionals weten binnen welke financiële en continuïteitsrisico’s de organisatie de artistieke en maatschappelijke doelstelling(en) waarmaakt.

Eindrapportage

Dit project had als doel het ontwikkelen van een praktische en sectorspecifieke risicomanagementtool voor de podiumkunsten. Podiumkunstinstellingen opereren in een context die wordt gekenmerkt door artistieke onzekerheid, financiële kwetsbaarheid en organisatorische complexiteit. Bestaande risicomanagementinstrumenten sluiten vaak onvoldoende aan bij deze realiteit.

In intensieve samenwerking met culturele instellingen is een interactieve risicomanagementtool
ontwikkeld. Via ontwerp- en designsessies met professionals uit de podiumkunsten is de tool
gezamenlijk vormgegeven, getest en verfijnd. De tool helpt organisaties om hun belangrijkste
artistieke, organisatorische en financiële risico’s te identificeren, bespreekbaar te maken en te
beheersen, zonder daarbij innovatie en artistiek risico te belemmeren. De tool ondersteunt zowel
besluitvorming als communicatie over risico’s binnen organisaties.

Parallel aan de ontwikkeling van de tool is wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd naar
risicomanagement in podiumkunstorganisaties. Dit heeft geresulteerd in twee publiceerbare
wetenschappelijke artikelen. Het eerste artikel onderzoekt hoe leiderschapsteams – vaak bestaande
uit een artistiek en zakelijk directeur – omgaan met risico’s en hoe zij de spanning tussen
risicomanagement en innovatie balanceren. De eerste resultaten hiervan zijn gedeeld via een internationale congresbijdrage (ESA 2024). Het tweede artikel betreft een diepgaande casestudy van
een culturele instelling, waarin wordt geanalyseerd hoe risicomanagement wordt toegepast en hoe
hierover intern wordt gesproken en gerapporteerd.

De opbrengsten van het project zijn gedeeld tijdens een eindseminar in december 2025, waarbij cultuurorganisaties en brancheverenigingen vertegenwoordigd waren. Het project levert zowel concrete praktische instrumenten als nieuwe wetenschappelijke inzichten op voor de podiumkunstensector.