De Klimaat-Adaptatie-Monitor: Kennisontwikkeling, -verspreiding en klimaatactie!

Klimaatverandering zet de leefbaarheid in grote steden onder druk. Volgens de KNMI’21 scenario’s moeten we in de toekomst rekening houden met hogere temperaturen, nattere winters, heftigere buien en drogere zomers. Om ons voor te bereiden op de risico’s van extreem weer zijn aanpassingen aan de leefomgeving nodig, ofwel klimaatadaptatie. Nederlandse gemeenten hebben de ambitie om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Om dat te halen moet elke ‘schop in de grond’ worden benut.
Gemeenten hanteren echter veel verschillende richtlijnen ten aanzien van klimaatbestendig en waterrobuust. Ook een gedetaileerd overzicht aan gerealiseerde adaptatieprojecten en de effectiviteit hiervan ontbreekt. Gemeenten kunnen daardoor moeilijk antwoord geven op de vraag hoe ver zij zijn in de realisatie van hun ambitie om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht en kunnen daardoor niet bepalen wat nog nodig is in toekomstige plannen. Tijdens de vraagarticulatie in drie adaptatieregio’s gaven publieke partijen dan ook aan hier ondersteuning bij nodig te hebben en kennis en ervaringen te willen uitwisselen.
Het doel van het project de Klimaat-Adaptatie-Monitor (KAM) is dan ook gemeenten te helpen met klimaatadaptatie door samen een monitor voor klimaatadaptatie te ontwikkelen. De vraag die daarin centraal staat is: Op welke wijze kunnen gemeenten monitoren hoezeer ze hun doelen ten aanzien van klimaatbestendigheid richting 2050 in de praktijk bereiken en indien nodig bijsturen?
Het project de Klimaat-Adaptatie-Monitor brengt een consortium samen van circa vijftig publieke partijen (drie Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) werkregio’s bestaande uit gemeenten en waterschappen), twee kennisinstellingen, vier MKB-ondernemingen en een ingenieursbureau. Dit consortium gaat onderzoek doen naar de implementatie van klimaatadaptatie in de praktijk en de ontwikkeling van een monitor voor de klimaatadaptatie, teneinde de gemeentelijke professional te ondersteunen en weloverwogen de klimaatadaptatie samen te versnellen.

Eindrapportage

Gemeenten investeren steeds meer in klimaatadaptatie, maar hebben vaak onvoldoende inzicht in hun voortgang richting een klimaatbestendige leefomgeving in 2050. Monitoring is versnipperd, beschikbare data is beperkt en de effecten van maatregelen worden nog weinig structureel geëvalueerd. Hierdoor is het lastig om gericht bij te sturen en prioriteiten te stellen. In dit project is een praktische aanpak ontwikkeld om gemeenten hierbij te ondersteunen. Samen met gemeenten zijn doelen, indicatoren en streefwaarden uitgewerkt, zijn uitgevoerde projecten geanalyseerd, roadmaps richting 2050 opgesteld en is een prototype van een Klimaatadaptatiemonitor ontwikkeld. Het onderzoek laat zien dat monitoring nog onvoldoende is ingebed in gemeentelijke processen. Gemeenten gebruiken uiteenlopende doelen en indicatoren, vooral voor wateroverlast en droogte, waardoor vergelijking en sturing lastig zijn. Daarnaast ligt de nadruk vaak op het monitoren van uitgevoerde maatregelen, terwijl inzicht in hun daadwerkelijke effect beperkt blijft. Ook blijkt dat maatregelen vooral worden gerealiseerd wanneer ruimte en budget beschikbaar zijn, en niet altijd op locaties met de grootste klimaatrisico’s. De ontwikkelde monitor combineert informatie over de huidige situatie, historische trends en geplande projecten. Hierdoor kunnen gemeenten beter beoordelen of zij op koers liggen, waar extra inzet nodig is en welke keuzes het meest bijdragen aan een klimaatbestendige leefomgeving. De belangrijkste conclusie is dat structurele en doelgerichte monitoring essentieel is om klimaatadaptatie effectiever te maken. Gemeenten doen er goed aan klein te beginnen, monitoring te koppelen aan bestaande beleidsprocessen en te investeren in betere data en meer standaardisatie. De ontwikkelde monitor laat zien dat dit mogelijk is en biedt een basis om voortgang inzichtelijk te maken, van elkaar te leren en tijdig bij te sturen richting 2050.