De Uitblinkers-interventie voor gedragsverandering: effectevaluatie, toepassing en doorontwikkeling
| Dossier | RAAK.MKB18.022 |
|---|---|
| Status | Lopend |
| Subsidie | € 315.472 |
| Startdatum | 1 januari 2024 |
| Einddatum | 30 juli 2026 |
| Regeling | RAAK-mkb |
| Thema's |
|
De mondgezondheid van veel jonge kinderen in Nederland is slecht. Vooral kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische positie (SEP) hebben last van tandbederf (cariës) en worden onvoldoende bereikt voor preventieve mondzorg. Ouders van deze kinderen hebben vaak te weinig baat bij huidige voorlichtingsmethoden om adviezen omtrent mondverzorging, fluoridegebruik en voeding in praktijk te brengen. Ook mondzorgverleners geven aan sterk behoefte te hebben aan kennis en handvatten om het mondgezondheidsgedrag van ouders en kinderen te kunnen veranderen.
In 2017 is de Uitblinkers-interventie ontwikkeld om de mondgezondheid van jonge kinderen te verbeteren. Uitblinkers is een gespreksmethodiek die ingrijpt op de onderliggende opvoeding- en gezinsfactoren die een drempel vormen voor een goede mondverzorging bij het kind. Hierbij worden wetenschappelijk-gefundeerde gesprekstechnieken toegepast en componenten gebruikt uit pedagogische interventies die effectief zijn gebleken voor de preventie van overgewicht bij kinderen. Uitblinkers is met veel enthousiasme door het mondzorgveld ontvangen en pilotonderzoek laat veelbelovende resultaten zien.
Aanhoudende vragen uit het werkveld zijn of de Uitblinkers-interventie daadwerkelijk effectief is in het verbeteren van mondgezondheidsgedrag, vooral bij kinderen met lage SEP, en wat er nodig is om de interventie te kunnen uitvoeren in de praktijk. Daarnaast spraken mondzorgverleners de behoefte uit voor dezelfde interventie voor het verbeteren van voedingsgedrag. Deze aanvraag is daarom gericht op de effectevaluatie, toepassing en doorontwikkeling van de Uitblinkers-interventie.
In 20 mondzorgpraktijken wordt een niet-gerandomiseerde, gecontroleerde trial uitgevoerd naar het effect van de interventie op poetsgedrag. Voorafgaand en gedurende de trial worden kwalitatieve gegevens verzameld over implementatiefactoren die de uitvoering van de interventie belemmeren of bevorderen. Daarnaast wordt co-design toegepast met ouders, mondzorgverleners en jeugdverpleegkundigen voor de doorontwikkeling van de Uitblinkers-interventie op voedingsgedrag, voor toepassing op het consultatiebureau. De vergaarde kennis is zeer relevant voor het werkveld en onderwijs om de kloof in mondgezondheid tussen verschillende SEP groepen terug te kunnen dringen.
Eindrapportage
Een kwart van de Nederlandse kinderen heeft op vijfjarige leeftijd cariës. Vooral gezinnen met een lagere sociaaleconomische positie (SEP) worden onvoldoende bereikt met preventieve mondzorg. De Uitblinkers-interventie is een gesprekmethode die ouders ondersteunt bij het verbeteren van poetsgedrag. Dit project onderzocht de effectiviteit, implementatie en doorontwikkeling van de methode voor gesprekken over poetsgedrag en voeding.
In 17 mondzorgpraktijken zijn 333 kinderen van 3 tot 5,5 jaar oud gevolgd. We vergeleken praktijken die de Uitblinkers-interventie gebruikten met praktijken die gebruikelijke zorg boden. Ouders poetsten al twee keer per dag de tanden van hun kind, wat na 6 maanden zo bleef in beide groepen. Het vertrouwen van ouders om hun kind goed te poetsen nam toe, vooral in de Uitblinkers-interventie-groep. De hoeveelheid plaque bleef in beide groepen nagenoeg hetzelfde op beide meetmomenten. De deelnemende gezinnen hadden meestal een hoge SEP, terwijl Uitblinkers-interventie is ontwikkeld voor gezinnen met een lage SEP, waardoor er mogelijk geen aanvullend effect van Uitblinkers-interventie zichtbaar was.
Via interviews en focusgroepen met mondzorgverleners, praktijkhouders en ouders is geëvalueerd wat het gebruik van Uitblinkers-interventie bevordert en belemmert. Hieruit bleek dat een teamgerichte aanpak van Uitblinkers het gebruik bevordert en dat hiervoor voldoende tijd en training noodzakelijk is. Ook gaven professionals aan dat zij zich na verloop van tijd verschillende elementen uit de Uitblinkers-interventie eigen hadden gemaakt en vaak niet meer de gehele interventie gebruikten zoals getraind.
Samen met ouders, mondzorgverleners en opvoedkundig experts is een tweede gespreksinstrument voor voedingsgedrag ontwikkeld, bestaande uit elf gesprekskaarten, een boekje voor ouders en een handleiding voor professionals. Vanuit het co-design proces bleek dat de interventie flexibel ingezet moest kunnen worden en in mindere mate volgens een vast script. Uit de pilotresultaten bleek dat de gesprekskaarten ondersteunden bij het structureren van gesprekken over voedingsgedrag en de autonomie van ouders bevorderde.
Contactinformatie
Katarina Jerković-Ćosić, contactpersoon
Consortiumpartners
bij aanvang project- Bots Tandartsen
- Hogeschool Inholland
- Ivoren Kruis, Nederlandse Vereniging voor Mondgezondheid
- Jeugdtandverzorging Tilburg B.V.
- Kindertandverzorging Limburg
- Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde
- L'Hoir
- Mondzorg Parkzicht
- Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten
- Nederlandse Vereniging voor Kindertandheelkunde
- Reinders B.V.
- Stichting Blinkers
- Stichting de Vogellanden
- Stichting Regionale Instelling voor Jeugdtandverzorging Zoetermeer
- Stokvis & Huisman tandartsen
- Tandartspraktijk Beekpark B.V.
- Universiteit van Amsterdam
Netwerkleden
bij aanvang project- Geneeskundige Gezondheidsdienst Zuid-Limburg
- GGD Hart voor Brabant
- Stichting Yunio