Effectief onderwijs over de rechtsstaat

De rechtsstaat staat wereldwijd onder druk door inperkingen van bijvoorbeeld grondrechten, persvrijheid en onafhankelijke rechtspraak. Ook in Nederland bestaan zorgen over de kwaliteit van de rechtsstaat. Het versterken ervan vraagt rechtsstatelijke kennis en waarden van verschillende betrokkenen in de samenleving, waaronder burgers en dus ook mbo-studenten. Mbo-burgerschapsdocenten hebben de taak hierover les te geven, bijvoorbeeld over grondrechten, begrenzing van staatsmacht en machtenscheiding, maar ervaren dit als uitdagend en hebben behoefte aan inhoudelijke ondersteuning.
Er zijn verschillende manieren om les te geven over burgerschapsthema’s, zoals de rechtsstaat. Dit kan bijvoorbeeld via instructiegerichte lessen (uitleg/opdrachten) en via ervaringsgerichte lessen (rollenspellen/simulaties, zoals een rechtszaak naspelen). Er is weinig onderzoek naar de effectiviteit van dergelijke lessen wanneer ze specifiek gaan over de rechtsstaat, en al helemaal niet voor het mbo. Dit onderzoek heeft daarom als doel inzicht te krijgen in hoe rechtsstatelijke kennis en waarden van mbo-studenten kunnen worden gestimuleerd via instructiegerichte en ervaringsgerichte lessen. Het project onderzoekt hoe rechtsstaatlessen kunnen worden vormgegeven en biedt praktische handvatten en lesmaterialen om mbo-docenten te ondersteunen.
Het project heeft vier werkpakketten. In werkpakket 1 worden samen met een expertgroep twee lessenseries ontwikkeld: één instructiegericht en één ervaringsgericht. Vier mbo-docenten voeren de lessen uit, gevolgd door een kwalitatieve evaluatie. In werkpakket 2 wordt de effectiviteit onderzocht bij minimaal 420 mbo-studenten, verdeeld over drie condities: instructiegerichte lessen, ervaringsgerichte lessen en een controlegroep. Met vragenlijsten worden het effect op rechtstatelijke kennis en waarden gemeten. In werkpakket 3 worden de gegevens geanalyseerd/gerapporteerd en in werkpakket 4 worden de inzichten ingebed in lerarenopleidingen en professionaliseringstrajecten en breder gedeeld. Gedurende het project zijn leraren-in-opleiding (HvA-studenten) betrokken bij onderzoekswerkzaamheden en lesontwerp.
Dit voorstel sluit aan bij de expertise van de aanvrager op het gebied van democratieonderwijs, ontwerponderzoek en experimenteel onderzoek. De resultaten worden ingebed in de lerarenopleidingen Maatschappijleer/Geschiedenis, minor Burgerschapsonderwijs en professionaliseringstrajecten voor mbo-burgerschapsdocenten.