Gezonde Stedelijke Ontwikkeling

De nieuwe lector Gezonde Stedelijke Ontwikkeling levert onderbouwde praktijkgerichte oplossingen voor de vraag hoe je stedelijke verdichting kunt combineren met het creëren van groene en rustige plekken, waar mensen kunnen ontspannen, ontmoeten en bewegen.
In de regio Utrecht en heel Nederland worden de komende jaren veel woningen bijgebouwd binnen de gemeentegrenzen. Deze stedelijke verdichting gaat vaak ten koste van groene en rustige plekken, terwijl zulke plekken juist essentieel zijn voor de gezondheid van stadsbewoners. Provincie Utrecht en Utrechtse gemeenten zoeken naar manieren waarop die stedelijke verdichting kan samengaan met het creëren van groene en rustige plekken, waar mensen kunnen ontspannen, ontmoeten en bewegen. Hoe zorg je dat de plekken aansluiten op de wensen van alle belanghebbenden, inclusief kwetsbare groepen en toekomstige bewoners, zodat alle groepen deze plekken ook daadwerkelijk gaan gebruiken? Hoe betrek je hen in het ruimtelijk planproces? Hoe worden de groene en rustige plekken na realisatie gebruikt en beleefd?
De lector Gezonde Stedelijke Ontwikkeling wil dit in ‘living labs’ onderzoeken en praktische handvatten ontwikkelen voor professionals om groene en rustige plekken te kunnen creëren. In het lectoraat monitoren we hoe gebruikers na realisatie de plek gebruiken en beleven, met daarvoor (door)ontwikkelde methoden. We analyseren in hoeverre oorspronkelijke ambities ten aanzien van groene en rustige plekken zijn gerealiseerd, en wat daarin stimulerende en belemmerende factoren zijn. We borgen de inzichten en maken deze beschikbaar voor huidige en toekomstige professionals die werken aan gezonde stedelijke ontwikkeling.
De L.INT lector Gezonde Stedelijke Ontwikkeling combineert de expertise van RIVM en Hogeschool Utrecht (HU). De activiteiten zijn ingebed in lopende projecten en programma’s van HU en RIVM. Door de samenwerking met provincie, gemeenten en andere praktijkprofessionals komt de nieuwe kennis terecht in de beroepspraktijk. De lector wordt ondergebracht in het Lectoraat Building Future Cities van het Kenniscentrum Gezond en Duurzaam Leven, HU.

Eindrapportage

In regio Utrecht en heel Nederland worden de komende jaren veel woningen bijgebouwd binnen de gemeentegrenzen. We hebben de afgelopen jaren onderzocht hoe je deze stedelijke verdichting kunt laten samengaan met gezond stedelijk leven voor iedereen. Ook hebben we gezocht naar onderbouwde praktijkgerichte oplossingen. De combinatie van de meer generieke kennis van RIVM over gezonde leefomgeving, en de praktijkgerichte kennis en netwerken in de regio en link met onderwijs van de HU bleken daarbij een waardevolle basis. Gemeente Utrecht en Provincie Utrecht, ontwikkelaars, woningcorporatie en andere praktijkpartners leerden ons welke vragen er bij hun leven en nemen de opgedane inzichten mee naar hun praktijk.
Living labs Cartesius, Merwedekanaalzone en Utrecht Science Park vormen rijke leeromgevingen om met praktijk- en kennispartners, studenten en inwoners te leren en te komen tot praktijkgerichte oplossingen. In Cartesius werken en leren we nu structureel samen vanuit een convenant, met hulp van o.a. de recent toegekende RAAK PRO subsidie.
Via eigen en studentenonderzoek is inzicht verkregen in diverse inhoudelijke thema’s: de invloed van stedelijke verdichting op mentale gezondheid; ontwerpprincipes voor een gezonde leefomgeving; gezond ontwerp voor en met kwetsbare ouderen; inclusieve speelplekken; groen en gezondheid; koppelkansen van biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezonde leefomgeving, en luwteplekken.
Ook zijn methodieken (door)ontwikkeld om kwaliteit, gebruik en beleving van de buitenruimte te monitoren. Deze methodieken zijn toegepast in diverse gemeenten (Nieuwegein, Utrecht, Dordrecht, Breda en Arnhem) en in onderzoeksprojecten van RIVM.
De opgedane kennis en inzichten zijn benut in het nationale programma Gezonde Leefomgeving van VWS. Ze zijn gedeeld via gastlessen, in diverse (inter)nationale bijeenkomsten, en in (populair)wetenschappelijke publicaties en studentenrapporten.
De samenwerking van RIVM en HU wordt ook de komende jaren voortgezet en geïntensiveerd. Ook zijn nieuwe samenwerkingen binnen de HU, met en met partners in de regio en met andere kennisinstellingen ontstaan die de komende jaren verder worden uitgebouwd.

Verloop van het traject
• Beschrijf in een verslag het verloop van het traject sinds de voortgangsrapportage (maximaal 300 woorden).
Het afgelopen jaar zijn de mogelijkheden voor continuering van het L.INT traject door RIVM en HU verkend. Met als positief resultaat: verlenging van de samenwerking voor de komende vier jaar, met een tussentijdse evaluatie na twee jaar.
Voor de verlengingsaanvraag van het lectoraat zijn afgelopen jaar gesprekken gevoerd met een breed palet van kennis- en praktijkpartners over de gewenste focus van de onderzoekslijn gezonde stedelijke ontwikkeling. De centrale vraag voor het vervolg is hoe ruimtelijk ontwerp en inrichting van de fysieke omgeving kan bijdragen aan een fysiek en mentaal gezond leven voor iedereen. Er wordt hierbij voortgebouwd op de inzichten en samenwerkingen uit het L.INT traject.
De onderzoeksgroep binnen de HU is versterkt met een Hogeschool hoofddocent (HHD) en een programmacoördinator, gefinancierd vanuit de HU en projectgelden. Dit gaf ruimte om onderzoekssubsidie aan te vragen (o.a. gehonoreerde RAAK PRO project), het netwerk uit te breiden, en de link tussen onderzoek en onderwijs verder te versterken. Er zijn nieuwe inzichten opgedaan, zoals over de invloed van stedelijke verdichting op mentale gezondheid en de koppelkansen van biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezonde leefomgeving. Methoden voor monitoring zijn doorontwikkeld, samen met de WUR.
De samenwerking in living labs is verder tot bloei gekomen. Parel vormt living lab Cartesius, met de gecontinueerde samenwerking vanuit het convenant, en nieuwe samenwerking met SPRONG PREVENT. Voor studenten is het een inspirerende leeromgeving; onderwijs benut Cartesius volop. In het Cartesius Experience Center en via de onderzoekspagina worden opgedane inzichten gedeeld met praktijk- en kennispartners.
De inzichten zijn door RIVM benut in o.a. het nationale Programma Gezonde Leefomgeving van VWS, en in onderzoeksprojecten van RIVM. Ze zijn gedeeld via gastlessen binnen en buiten de HU (o.a. Universiteit Leiden en Universiteit Tilburg), in het lectorenplatform Stad en Wijk, tijdens diverse bijeenkomsten zoals het Stedelijk Transformatiecongres, in (populair)wetenschappelijke publicaties, en in studentenrapporten.