Goed beginnen met gedrag

In een context van groeiend lerarentekort gecombineerd met vroegtijdige uitval van startende leraren, vormen de praktijkvragen van startende leraren, die als bevoegde beginnende leraren werken of als zij-instromer studeren, aanleiding voor voorgesteld project 'Goed beginnen met gedrag'. Deze vragen richten zich op ondersteuning hoe in de klas om te gaan met gedrag van leerlingen en op het vormgeven van klassenmanagement. Daarnaast heeft deze groep behoefte aan samen leren en aan feedback van experts en collega's.
In het voorgestelde project werken het Windesheim-lectoraat ' Betekenisvolle en inclusieve leeromgevingen', het NHL Stenden-lectoraat 'Vitale vakdidactiek' en de pabo van de Windesheim Lerarenopleiding Basisonderwijs via Zij-instroom voor primair onderwijs samen met vijf schoolbesturen in Zwolle, Almere en Assen aan de volgende onderzoeksvraag: 'In hoeverre kan deelname aan Lesson Study (LS) een positieve bijdrage leveren aan het ondersteunen van startende leraren bij klassenmanagement- en gedragsvraagstukken?' LS is een aanpak waarin kleine lerarenteams collaboratief actiiviteiten ontwerpen, deze live uitvoeren, observeren, nabespreken, herontwerpen, waarna de cyclus zich herhaalt.
Doelstelling van het project is om via LS gericht op klassenmanagement- en gedragsvraagstukken nieuwe kennis te verwerven over het hierin ondersteunen van startende leraren. Leraren en schoolbesturen kunnen deze kennis inzetten enerzijds in het dagelijks handelen in de klas en anderzijds in de inductie- en begeleidingstrajecten voor startende leraren georganiseerd door de scholen. Via de werkveld- en onderzoekspartners komt de kennis ten goede aan een breder werkveld en aan het onderwijs binnen en buiten de twee betrokken hogescholen.
De beoogde resultaten van het project zijn: 1) een LS-aanpak voor startende leraren gericht op klassenmanagement- en gedragsvraagstukken, 2) kennis van successen en problemen bij implementatie van de LS-aanpak, 3) inzicht in de ervaren opbrengsten van de LS-aanpak, en 4) deelnemende starters voelen zich ondersteund en hebben kennisgemaakt met een aanpak die ze in hun verdere loopbaan kunnen blijven toepassen.

Eindrapportage

In een context van groeiend lerarentekort gecombineerd met vroegtijdige uitval van startende leraren, vormden de praktijkvragen van startende leraren in het primair onderwijs (po) rondom klassenmanagement- en gedragsvraagstukken de aanleiding voor het project ‘Goed beginnen met gedrag’. In teams van twee tot zes starters ontwierpen zij, begeleid door veen procesbegeleider, gedragsinterventies voor door hen ervaren alledaagse vraagstukken . De interventie (doorgaans een gedragsles) werd uitgevoerd in de eigen klas, beeldopnames werden gemaakt, die samen werden geobserveerd en besproken. Op basis van deze evaluatie werd de interventie bijgesteld en opnieuw uitgevoerd. In het project is het Nederlandse model van de professionaliseringsaanpak Lesson Study gevolgd. De onderzoeksvraag luidde “In hoeverre kan deelname aan Lesson Study (LS) een positieve bijdrage leveren aan het ondersteunen van startende leraren bij klassenmanagement- en gedragsvraagstukken?” Het project is uitgevoerd door het Windesheim lectoraat ‘Inclusieve leeromgevingen’ en het NHL-Stenden lectoraat ‘Didactiek voor Vak en Beroep’ samen met vijf schoolbesturen in Almere, Zwolle en Assen. In totaal hebben 46 startende po-leraren meegedaan, waaronder vijf zij-instromers. Data zijn verzameld via interviews, notulen van projectteam vergaderingen en logboeken van procesbegeleiders.
Starters gaven aan dat zij zich meer bewust zijn geworden van hun eigen handelen, meer inzicht hebben gekregen in het gedrag van hun leerlingen en anders zijn gaan reageren. Met name het bekijken van beeldopnames en de feedback van hun teamgenoten en procesbegeleider hebben daaraan bijgedragen. De tijdsinvestering die deelname aan de LS-bijeenkomsten met zich meebracht is ervaren als een uitdaging , temeer daar de starters volledig verantwoordelijk waren voor hun klas.