Het gewone leven: levensvaardigheden voor bijzondere kinderen

Wanneer kinderen met complexe problemen niet meer thuis of in een pleeggezin kunnen wonen, kan een gezinshuis een passende plek zijn. Een gezinshuis is een kleinschalige woonvorm waar één of meer kinderen opgenomen worden in het eigen gezin van de gezinshuisouders. De gezinshuisouders zijn professionele opvoeders en bieden 24 uur per dag opvoeding en begeleiding aan de gezinshuiskinderen. Gezinshuizen bieden een stabiele plek zoals beoogd in de jeugdwet.
Uit het onderzoek ‘Hoop een huis geven’ (lopend SIA-RAAK Publiek onderzoek), dat gericht is op de manier waarop gezinshuisouders vormgeven aan het leefklimaat in gezinshuizen komt naar voren dat gezinshuisouders een intensieve en complexe taak hebben. Een gezinshuis biedt jeugdhulpverlening en is tegelijk een ‘zo normaal mogelijke’ thuissituatie voor de kinderen. Er gaat echter veel aandacht uit naar het begeleiden van probleemgedrag. Gezinshuisouders hebben behoefte aan een methodische aanpak die hen ondersteunt bij het begeleiden van de kinderen zodat zij vaardigheden leren die hen helpen zo normaal mogelijk te functioneren in het gezin, op school en in de buurt.
Het voorgenomen onderzoek bouwt hierop voort door een interventie voor gezinshuizen te ontwikkelen die (1) kinderen ondersteunt bij het ontwikkelen van vaardigheden die hen helpen in het dagelijks functioneren en (2) aandacht heeft voor kinderen die sterk verschillen in ontwikkelingsleeftijd en doorgaans op verschillende scholen zitten.
In dit onderzoek zal een consortium van praktijkorganisaties, vier hogescholen en twee universiteiten participeren. Met behulp van participatief actieonderzoek en quasi-experimenteel onderzoek zullen zij een nieuwe methode voor het aanleren van levensvaardigheden ontwikkelen en evalueren, zodat het past binnen gezinshuizen en toepasbaar is op scholen. De vergaarde kennis wordt gedeeld en geduid met docenten en studenten van de betrokken hogescholen zodat inzichten een plek krijgen in de curricula van verschillende opleidingen. Ook zullen studenten onder begeleiding van docenten participeren in het onderzoek.

Eindrapportage

In een gezinshuis wonen kinderen die tijdelijk of langdurig niet bij hun eigen ouders kunnen opgroeien. Gezinshuisouders bieden deze kinderen een zo normaal mogelijk dagelijks leven, gecombineerd met professionele begeleiding. Veel kinderen hebben te maken met complexe problematiek, zoals trauma of hechtingsproblemen. Daardoor ligt de nadruk vaak op het omgaan met probleemgedrag, terwijl gezinshuisouders aangeven dat ze juist graag aandacht willen geven aan belangrijke vaardigheden die kinderen helpen in het dagelijks leven, zoals samenwerken, emotieregulatie en zelfvertrouwen.
Het project Het Gewone Leven richtte zich daarom op het ontwikkelen van een praktische methode die gezinshuisouders concrete handvatten biedt om levensvaardigheden van kinderen te versterken. Samen met gezinshuizen is Nakama ontwikkeld: een flexibele, speelse tool die gezinshuisouders helpt om aandacht te geven aan levensvaardigheden. Nakama is een kaartendoos met meer dan 100 korte opdrachten. Door het modulaire ontwerp kunnen gezinshuisouders activiteiten kiezen die passen bij hun gezin.
De tool is ontwikkeld via een participatief, iteratief proces, waarbij behoeften van 84 gezinshuisleden zijn opgehaald en ideeën tijdens het ontwerpproces steeds in de praktijk zijn getest en aangescherpt. In een evaluatie met 34 gezinshuizen werd Nakama positief beoordeeld. Gezinshuisouders geven aan dat de tool inspireert, concrete handvatten geeft en gesprekken over ontwikkeling op gang brengt. Nakama versterkt de verbinding binnen het gezinshuis en de aandacht voor groei en ontwikkeling.
De resultaten van het project zijn breed gedeeld. Zo zijn de inzichten gepresenteerd op een landelijk congres, uitgewerkt in een onderzoeksrapport en vertaald naar drie kennisclips voor het hoger onderwijs, waarin het ontwerpproces en de werkwijze worden toegelicht.
In totaal zijn 260 exemplaren van Nakama gedrukt, waarvan inmiddels 85 een thuis hebben gevonden in gezinshuizen. Nakama is geborgd bij Present 24x7, de landelijke beroepsvereniging voor gezinshuizen, die verdere verspreiding en implementatie verzorgt. Nakama is nu beschikbaar voor alle gezinshuizen en te bestellen via hun website.