Inclusief ontwerpen voor mensen met een visuele beperking: van product naar methode

In Nederland zijn er ongeveer 300.000 mensen met een visuele beperking. Voor deze doelgroep is het ontzettend belangrijk dat producten en diensten inclusief zijn ontworpen. Inclusief ontwerpen houdt in dat alle mensen in de samenleving, ongeacht hun beperkingen, kunnen meedoen. De gebruiker staat bij inclusief ontwerpen centraal. Daarvoor zijn allerlei methoden ontwikkeld, die onder de Key Enabeling Methodology (hierna KEM) Participatie en Co-creatie worden beschreven. Tegelijkertijd lijken deze methoden vooral gebruik te maken van het visuele zintuig; en daarmee zijn ze niet heel toegankelijk in te zetten bij het betrekken van mensen met een visuele beperking.
Doel van deze aanvraag is om niet direct eindproducten en services inclusief vorm te geven, maar juist de methoden om daartoe te komen. Het onderzoek delen we op in vier werkpakketten: 1) Exploratie ; 2) Studentencasus; 3) Ontwerp van methoden ; 4) Disseminatie. We onderzoeken welke KEM’s er zijn en welke (on)mogelijkheden mensen met een visuele beperking ervaren bij deelname aan onderzoek; laten ontwerpstudenten de KEM’s uitproberen in een concrete casus waarbij ervaringsdeskundigen nauw worden betrokken; evalueren en herontwerpen de methoden tot concrete werkwijzen waarmee ze toegankelijk worden voor het betrekken van visueel beperkten, stellen randvoorwaarden op waaraan gedacht dient te worden bij het betrekken van de doelgroep en presenteren onze eindresultaten in een vorm dat ook mensen met slecht tot geen zicht ze kunnen doornemen.
Met onze resultaten dragen we bij aan de doorontwikkeling van de KEM’s tot inclusieve methoden en hopen zo dat inclusief ontwerp gemeengoed wordt.

Eindrapportage

Binnen het project Inclusief ontwerpen voor personen met een visuele beperking is onderzocht hoe co-designmethoden toegankelijker gemaakt kunnen worden voor mensen met een visuele beperking. Veel participatieve ontwerpmethoden zijn sterk visueel ingericht en maken gebruik van post-its, schetsen, moodboards en visuele clustering. Hierdoor kunnen mensen met een visuele beperking vaak niet gelijkwaardig deelnemen aan ontwerp- en innovatietrajecten.In samenwerking met Hogeschool Arnhem Nijmegen, Koninklijke Visio, Bartiméus, Gebruiker Centraal, Stichting Accessibility en ontwerpbureau Ideate zijn bestaande co-designmethoden onderzocht, aangepast en getest.

Het project combineerde contextonderzoek, interviews met experts en ervaringsdeskundigen, focusgroepen en praktijktesten. Als praktijkcasus is een inclusieve co-designsessie rondom het herontwerpen van het spel Rummikub uitgevoerd. Hiervoor zijn onder andere voicepads, tactiele categorieborden en multisensorische werkvormen ontwikkeld en getest. De resultaten laten zien dat relatief eenvoudige aanpassingen een groot verschil maken in gelijkwaardige participatie. Deelnemers konden zelfstandig ideeën genereren, structureren en bespreken zonder afhankelijk te zijn van visuele ondersteuning.

Naast een aangepaste inclusieve co-designmethode heeft het project praktische richtlijnen opgeleverd voor communicatie, ruimtegebruik, tijdsstructuur en visuele toegankelijkheid. Ook is een toegankelijke PowerPoint-template ontwikkeld en zijn resultaten gedeeld via Gebruiker Centraal, een artikel voor ICT&Health en bijdragen aan de Code Inclusief Digitaal Ontwerpen (CIDO).

Het project vormt een belangrijke eerste stap richting inclusievere ontwerppraktijken waarin mensen met een visuele beperking volwaardig kunnen participeren in innovatie- en ontwerpprocessen.