Integraal duurzame daken: bouwstenen voor marktcreatie en transitie

Nederland heeft steeds meer daken. Die daken worden heet, wat zorgt voor energieverbruik en hittestress. Maar daken bieden ook enorme kansen, bijvoorbeeld voor opwekking van hernieuwbare energie, en biodiversiteit. In dit project leggen we de bouwstenen voor marktcreatie voor, en transitie naar, integraal duurzame daken. We focussen op een integraal duurzaam dak met inheems (in plaats van uitheems) groen (beplanting), in combinatie met circulaire zonnepanelen. We focussen op inheems groen omdat dit minder onderhoud, water, en bemesting vraagt, en omdat het de biodiversiteit verhoogt. We focusen op circulaire zonnepanelen omdat deze gemakkelijker opnieuw gebruikt kunnen worden, en daarom voor minder afval zorgen. Dit project bestaat uit drie activiteiten: meten, samenwerken, en kennis verspreiden. Deze activiteiten leiden tot kennis, samenwerkingsverbanden, en gedeeld draagvlak, drie bouwstenen voor marktcreatie voor, en een transitie naar, integraal duurzame daken. We meten of een inheems groendak de zonnepanelen, het dak, en het gebouw afkoelt in de zomer, en het dak en gebouw warm houdt in de winter. We meten ook de opbrengst van zonnepanelen op een groendak, en of die (door afkoeling) groter is dan de opbrengst van zonnepanelen op een zwart dak (zonder groen). In samenwerking met verschillende praktijkpartners en kennisinstellingen verkennen we de financiële haalbaarheid en schaalbaarheid van integraal duurzame daken, verzamelen we welke noden er zijn in het onderwijs, en kijken we welke kennis en vaardigheden voor integraal duurzame daken ontbreken. We verspreiden deze kennis naar onderwijs, onderzoek en praktijk. De inzichten worden vertaald naar drie onderwijsmodules (bedrijfskunde, beleid, gebouwde omgeving) en één onderwijsmethode (natuurinclusief onderwijs). De kennisvragen dienen als basis voor nieuw praktijkgericht onderzoek dat gebruik maakt van citizen science. We delen de resultaten met praktijkorganisaties die een integraal duurzame dakenmarkt kunnen stimuleren, zoals overheden, projectontwikkelaars en gebouweigenaren. Zo creëren we een gedeeld draagvlak voor een integraal duurzaam daklandschap.

Eindrapportage

Integraal duurzame daken bieden meervoudige duurzame oplossingen, zoals inheemse begroeiïng, waterberging, en zonnepanelen als oplossing voor ecosysteemcrises zoals biodiversiteitsverlies, hitte-eilanden, wateroverlast en energiebehoefte. In dit project legden we de bouwstenen voor marktcreatie voor, en transitie naar, integraal duurzame daken. Dat deden we door het meten van prestaties van een integraal duurzaam dak, het versterken van stakeholder-netwerken in bijeenkomsten, en het vertalen en verspreiden van resultaten naar onderwijs, onderzoek en praktijk.

De resultaten van het project tonen hoe duurzaamheid wordt gevoed door integraal denken en werken, een houding die vooropstelt dat het geheel meer is dan de som van de delen en past bij systeemdenken. Concreet houdt dit in dat stakeholders meerdere doelen nastreven in veelzijdige samenwerkingsverbanden. Dit komt naar voren in de specifieke resultaten van meten, samenwerken, onderwijs-, en praktijkvertaling:

1. Op een dak met zonnepanelen en inheems groen meten we een temperatuur die op hete zomerdagen lager is dan op een dak met enkel zonnepanelen.

2. In samenwerkingsverbanden voor bouwprojecten ligt de focus te vaak op één duurzaamheidsdoel, bijvoorbeeld waterberging. Dit beperkt de uiteindelijke duurzaamheid die kan gehaald worden. Wanneer meerdere duurzaamheidsresultaten nagestreefd worden (zoals waterberging, biodiversiteit, en energie-opwekking) versterken deze doelen elkaar.

3. We ontwikkelden onderwijsmateriaal voor stakeholder management waarbij meerdere prestatiedoelen en niveaus een rol spelen.

4. Natuurgebaseerd onderwijs, ontwikkeld in Plato's Garden, pasten we toe op leren in stedelijke natuur. In natuur-gebaseerd onderwijs gebeurt leren meer integraal, via verschillende zintuigen en belichaamd, en dat heeft effecten op cognitie (denken), affect (voelen), en motivatie (willen).

5. We starten nieuw onderzoek dat ingaat op de vraag: hoe kunnen we integrale duurzaamheid schalen?

6. In de beroepspraktijk zijn er veelzijdige samenwerkingsverbanden. Niet-menselijke natuur zit echter niet mee aan de tafel. Ook is er behoefte om vanaf het begin en met alle stakeholders te werken vanuit een gedeeld integraal doel.