Jonge burgers als buurtontwerpers: verbeeldingskracht, visie en maatschappelijk zelfvertrouwen

Het belang van het opdoen van waardevolle burgerschapservaringen voor jongeren wordt breed gedragen. Burgerschap van jongeren is een maatschappelijk speerpunt, wat zich het meest zichtbaar vertaalt naar aandacht voor burgerschap binnen het formele onderwijs. Maar burgerschapservaringen kunnen zowel op school als buiten school worden opgedaan. In Nederland tekent zich een burgerschapskansenkloof af, waarbij kinderen en jongeren uit wijken met bewoners met een gemiddeld lage sociaaleconomische status minder mogelijkheden ervaren om hun burgerschap te (be)oefenen dan leeftijdgenoten uit wijken met bewoners met een gemiddeld hoge sociaaleconomische status. Beleidsmakers en buurtprofessionals erkennen het belang van jeugdparticipatie, als een waardevolle burgerschapservaring, maar geven aan beperkt zicht te hebben op concrete methoden om dat vorm te geven. Ook geven zij aan jongeren selectief te bereiken, waarbij vooral jongeren uit wijken met bewoners met een gemiddeld hoge sociaaleconomische status profiteren van het aanbod. In dit project richten we ons dus op jonge burgers (10-14 jaar) uit wijken met bewoners met een gemiddeld lagere sociaaleconomische status en onderzoeken we de impact van het ontwerpprogramma ‘Ontwerpen voor de buurt’. Dit programma is ontwikkeld door Stichting TerraNova – Democratisch Design. De deelnemers worden in dit programma opgeleid tot social designers en worden gestimuleerd om hun eigen dromen voor de buurt om te zetten in concrete plannen die zij voorleggen aan beleidsmakers. In het onderzoek volgen we drie trajecten van het programma op verschillende plekken in Nederland. We richten ons daarbij in het bijzonder op de impact die de trajecten hebben op het vertrouwen van de deelnemers in hun vermogens als burgers, hun civic self-efficacy. Daarnaast onderzoeken we in de lokale context de behoeften van buurtprofessionals bij het ontwikkelen en ondersteunen van jeugdparticipatie. Zo biedt dit project belangrijke inzichten om waardevolle burgerschapservaringen voor jonge burgers in hun buurt mogelijk te maken.

Eindrapportage

Burgerschap van jongeren is een maatschappelijk speerpunt, wat zich het meest zichtbaar vertaalt naar aandacht voor burgerschap binnen het formele onderwijs. Maar burgerschapservaringen kunnen ook buiten school worden opgedaan, bijvoorbeeld door jeugdparticipatie. Beleidsmakers erkennen het belang van jeugdparticipatie, als waardevolle burgerschapservaring, maar geven aan beperkt zicht te hebben op concrete methoden om dat vorm te geven. Ook geven zij aan jongeren selectief te bereiken, waarbij vooral jongeren uit wijken met bewoners met een gemiddeld hoge sociaal economische status profiteren van het aanbod. In dit project werden drie trajecten van het programma ‘Ontwerpen voor de buurt’ van Stichting TerraNova – Democratisch Design gevolgd, waarbij bijeenkomsten werden geobserveerd en deelnemers en betrokken professionals werden geïnterviewd. Dit programma werd uitgevoerd in samenwerking met buurtwerk en organisaties gericht op buitenschoolse programma’s voor ‘kwetsbare jongeren’, waardoor een nieuwe doelgroep werd betrokken bij jeugdparticipatie. Onze bevindingen laten zien dat deelnemende jongeren door het programma beter zicht krijgen op de complexiteit en waarde van gezamenlijke besluitvorming en met een andere blik, bewust gericht op wat er nodig is of beter kan in de buurt, om zich heen leren kijken. Wel missen zij nog kennis om na afloop zelf de vertaalslag te maken naar manieren waarop zij hun ideeën voor de buurt kunnen delen met de relevante volwassenen. Om dit inzichtelijk te maken ontwikkelen wij een informatieve poster. Daarnaast blijkt dat er vanuit gemeentes verschillende initiatieven zijn gericht op de betrokkenheid van jongeren bij de wijk en de politiek, maar dat er beperkt zicht is op het vormgeven van een passend en impactvol jeugdparticipatieproces. De verschillende stappen binnen het programma van ‘Ontwerpen voor de buurt’, gericht op het gezamenlijk doorlopen van een ontwerpcyclus, kunnen houvast bieden hieraan gerichter invulling te geven.