Jongerenwerkers aan zet in de strijd tegen armoede en schulden: een gezamenlijk leer- en onderzoeksproces.

Een op vijf Nederlandse jongeren kampt met geldzorgen (Unicef, 2022). Professionele jongerenwerkers ervaren in hun werk in de sociale frontlinie hoe dit een risico vormt voor ontwikkelkansen voor deze jongeren. Zij willen vanuit deze urgentie meer voor jongeren in (dreigende) armoede en/of met (dreigende) schulden kunnen betekenen.
In veel gemeenten hebben jongerenwerkers een opdracht in armoedebestrijding en schuldenpreventie (A&S) door onder andere te signaleren en jongeren te ondersteunen en participatiemogelijkheden te bieden. Dit doen zij bijvoorbeeld via geldlessen op school, informele gesprekjes op straat of individuele begeleiding bij beginnende schulden.
Tussen gemeenten bestaan grote verschillen in het type aanbod (diensten en projecten) dat het jongerenwerk biedt gericht op A&S. Uit verschillende werkveldsessies blijkt dat jongerenwerkers hierdoor niet goed weten welk aanbod ze kunnen inzetten op A&S. Daarnaast lukt het ze niet om tijdig genoeg deze jongeren passende ondersteuning te bieden, terwijl ze de problemen zien toenemen. Er is weinig met onderzoek onderbouwde kennis voorhanden die jongerenwerkers hierbij kan ondersteunen.
Jongerenwerkers uit 15 organisaties hebben de lectoraten Youth Spot en Armoede interventies van de HvA gevraagd om een gezamenlijk leer- en onderzoeksproces te starten. Dit handelingsonderzoek beoogt in kaart te brengen met welk aanbod jongerenwerkers werken aan A&S en hoe zij dit aanbod en bijbehorend methodisch handelen verder kunnen versterken zodat dit (duurzaam) kansen biedt voor jongeren (10-27 jaar) die opgroeien in (dreigende) armoede en/of met (dreigende) schulden.
Aan het eind van dit project hebben jongerenwerkers onderbouwde handelingsperspectieven waarmee zij hun inzet op A&S kunnen versterken. Belangrijkste eindproducten zijn 1) een onderbouwd raamwerk van het A&S-jongerenwerkaanbod incl. bijbehorend methodisch handelen van jongerenwerkers; 2) een praktijkbundel 3) wetenschappelijke artikelen en 4) een breed gedragen manifest om de stem van de deelnemers aan het onderzoek richting beslissers en stakeholders te versterken.

Eindrapportage

Het participatief handelingsonderzoek 'Jongerenwerkers aan zet tegen armoede en schulden' , een initiatief van twee HvA-lectoraten (Youth Spot en Armoede-Interventies) toont aan dat professionele jongerenwerkers een cruciale maar kwetsbare rol spelen in de strijd tegen (dreigende) armoede en schulden onder jongeren van 10-25 jaar
Belangrijkste bevindingen
Het onderzoek werd in samenwerking met 15 jongerenwerkorganisaties uitgevoerd. Uit interviews met 90 jongeren, en vragenlijsten onder 25 ouders en 22 ketenpartners blijkt dat jongerenwerkers door hun unieke houding en werkwijze jongeren bereiken die andere professionals missen. Hun open, eerlijke benadering, goede inlevingsvermogen en laagdrempelige bereikbaarheid zijn doorslaggevend. Reguliere vrijetijdsactiviteiten blijken belangrijke vindplaatsen voor vroegsignalering. Daarnaast blijkt uit de aanbodinventarisatie dat professionele jongerenwerkorganisaties vaak méér bieden: van financiële educatie tot begeleiding bij schulden, zowel individueel als groepsgericht. Jongeren waarderen deze hulp met een gemiddeld rapportcijfer van 8,6.
Uitdagingen
De positie van jongerenwerk is echter fragiel: het onderwerp armoede/schulden is niet overal structureel ingebed en subsidies zijn vaak tijdelijk. Jongerenwerkers kunnen handelingsverlegenheid ervaren, over onvoldoende basiskennis beschikken en weinig organisatorische ondersteuning ontvangen. Samenwerking met ketenpartners wordt belemmerd door verschillen in werktempo, onduidelijke rolverdeling en personeelstekorten .
Aanbevelingen
Het manifest doet een oproep aan rijk, gemeenten, jongerenwerkorganisaties en onderwijs om jongerenwerk te erkennen als structurele partner in de sociale basis, taken vast te leggen, capaciteit te waarborgen, en te investeren in scholing en intervisie. Ook worden systeemveranderingen bepleit, zoals betere voorlichting over rechten, striktere handhaving van gokbeleid, en herziening van wet- en regelgeving die jongeren in de problemen brengt.
Het volledige onderzoeksrapport is beschikbaar via www.hva.nl/jongerenwerk-en-armoede.