Kringlooplandbouw van theorie naar praktijk

De overheid streeft naar het sluiten van de kringlopen in de landbouw. Bio(dynamische) boeren, verenigd in de BD-vereniging (opgericht in 1937, 300 boerenleden en 1700 overige leden) willen de kringloop op het eigen bedrijf inzichtelijk krijgen, berekenen hoe efficiënt grondstoffen worden benut en kijken waar verbeteringen mogelijk zijn. Daarom gaat de practor Kringlooplandbouw Ruud Hendriks van Aeres MBO samen met MBO-studenten van Aeres MBO Dronten op twee biodynamische bedrijven:
- op overzichtelijke, visuele wijze de bedrijfskringloop mbt stikstof en fosfaat in beeld brengen;
- de benutting van stikstof en fosfaat berekenen aan de hand van een Excel-formulier dat inzicht biedt in de berekeningen;
- vergelijken van de gegevens uit de Excel met de gegevens vanuit het model NDICEA, een stikstof en organische stof model dat door veel adviseurs gebruikt wordt;
- de pilot-bedrijven vergelijken met andere bedrijven die NDICEA gebruiken;
- bekijken waar verbeteringen in de kringloop bij de pilotbedrijven mogelijk zijn;
- doorlopend meten hoe het nu zit met de hoeveelheid stikstof op de bedrijven en hoe veranderingen in bedrijfsvoering doorwerken op de kringloopsluiting.
Op deze wijze krijgen boeren en studenten meer zicht op de (on)mogelijkheden om de kringloop verder te sluiten en op de werking van het model NDICEA. De werkwijze zal worden gedeeld met collega-boeren om zo samen te werken aan een verdere sluiting van de kringlopen. De practor verwerkt de resultaten in lesmateriaal en CIV Groen deelt de resultaten met de andere groene MBO-scholen.

Eindrapportage

Doel van het project was inzicht te verkrijgen in de werking van de stikstof- en fosfaatkringloop binnen het Biologisch-Dynamische landbouwsysteem en te onderzoeken waar verbeteringen in de kringloop mogelijk zijn. Studenten van Aeres MBO Dronten verrichtten hiervoor praktijkmetingen op BD-bedrijf Warmonderhof die ze naast de resultaten van NDICEA, een stikstof en organische stof model legden. In dit model worden de dynamiek van stikstof, organische stof en het risico op uitspoeling gedurende de vruchtwisseling gesimuleerd. De NDICEA-modelberekeningen laten zien dat de Warmonderhof overwegend efficiënt omgaan met stikstof. Wel worden binnen de vruchtwisseling enkele kritische momenten zichtbaar waarop de kans op stikstofuitspoeling aanzienlijk toeneemt. Dit betreft met name het onderwerken van grasklaver of grasland en perioden waarin na een teelt tijdelijk geen actief gewas aanwezig is. Op deze momenten gaat de mineralisatie door terwijl de opname van stikstof door gewassen beperkt is. De simulaties maken duidelijk dat de timing van grondbewerkingen, de inzet van groenbemesters en de planning van de vruchtwisseling een grotere invloed hebben op stikstofverliezen dan de totale hoeveelheid toegediende stikstof. Hiermee biedt het model concrete aanknopingspunten voor de optimalisatie van de bedrijfsvoering. Vervolgens zijn drie landbouwbedrijven met een verschillende bedrijfsvoering (Biologisch-dynamisch, biologisch en gangbaar) maar op eenzelfde grondsoort met elkaar vergeleken. Hiervoor zijn bodemanalyses uitgevoerd, waaronder bepalingen van minerale stikstof, organische-stofgehalte, kationenuitwisselingscapaciteit (CEC) en de samenstelling van het bodemvoedselweb. Het gangbare bedrijf stuurt voornamelijk op de directe beschikbaarheid van minerale nutriënten, terwijl de biologische en biodynamische bedrijven veel sterker afhankelijk zijn van natuurlijke bodemprocessen. Vooral het BD-bedrijf onderscheidt zich door een langdurige investering in organische-stofopbouw, biodiversiteit en bodemleven. Ondanks een relatief lage externe stikstofaanvoer blijkt de interne stikstofkringloop hier efficiënt te functioneren. De resultaten onderstrepen dat kringlooplandbouw niet alleen vraagt om een efficiënte stikstofkringloop, maar ook om een structurele investering in de opbouw en het behoud van organische stof.