Making Kin, Not Discipline: musicking en interrelationeel makerschap in detentie

Dit onderzoek verkent hoe gezamenlijk muziek maken binnen de Penitentiaire Inrichting Veenhuizen kan functioneren als interrelationele kunstpraktijk die betekenisvol is voor gedetineerden én als leeromgeving voor toekomstige makers. Centraal staat musicking: muziek maken als sociale handeling waarin relaties ontstaan door luisteren, afstemmen en gezamenlijk handelen, zonder therapeutisch doel en zonder nadruk op virtuositeit of eindproduct.
In wekelijkse sessies musiceren gedetineerden samen met studenten van verschillende opleidingen. Binnen deze situatie worden zorg, wederkerigheid, gedeelde verantwoordelijkheid en begrenzing tastbaar in het doen. Deelnemers worden niet gepositioneerd als cliënten, maar als mede-makers met agency. De praktijk richt zich op empowerment en gedeeld eigenaarschap in plaats van behandeling of herstel. In een context die doorgaans gericht is op disciplinering en verlies van autonomie ontstaat zo een ruimte waarin betekenis wordt geproduceerd door de deelnemers zelf.
Twee verschillende paradigma’s bestaan naast elkaar: het traditionele conservatorium waarin repertoire, virtuositeit en ambacht de norm bepalen, en de wereld waarin sociaal-artistiek makerschap, co-creatie en contextbewust handelen centraal staan. Het onderzoek toont hoe deze praktijk andere expertise en houding vraagt dan traditioneel wordt onderwezen. Daarmee wordt de spanning tussen beide paradigma’s zichtbaar en ontstaat ruimte om toekomstige makers maatschappelijk sterker te positioneren.
Methodologisch combineert het onderzoek auto-etnografie en ontwerponderzoek. Via deelname, observatie en reflectie worden relationele processen geanalyseerd en vertaald naar ontwerpprincipes die beschrijven welke condities interrelationeel makerschap ondersteunen. Deze principes worden getest, aangescherpt en vertaald naar onderwijspraktijken en beroepscontexten.
Het onderzoek is ingebed in de lectoraten Music in Context en Image in Context van de Hanze en verweeft praktijkonderzoek, onderwijsontwikkeling en werkveldbetrokkenheid. De opbrengsten omvatten overdraagbare werkprincipes, vernieuwende onderwijsmodellen en versterking van netwerken tussen kunst en het sociaal domein. Daarmee draagt het project bij aan maatschappelijk verdienvermogen door de inzetbaarheid, positionering en duurzame impact van makers in maatschappelijke contexten te vergroten.