Methodieken voor de Buurtgerichte Bibliotheek

De afgelopen jaren is de rol van de openbare bibliotheek steeds meer verschoven van informatieverstrekker en cultuuraanbieder naar die van ontmoetings- en verbindingsplek. De bibliotheek is een plek waar medewerkers niet alleen boeken uitlenen, maar waar ze met lokale gemeenschappen verbinding zoeken, problemen oplossen en aan vaardigheden werken. Met dit buurtgericht werken verandert de rol van bibliotheekmedewerkers en de wijze waarop zij invulling geven aan hun dagelijkse werkzaamheden. Hierbij komen zij diverse uitdagingen tegen. Het verbinden met een buurt, zicht krijgen op niet altijd duidelijk geëxpliciteerde behoeften en verwachtingen en samen nieuwe diensten ontwikkelen vragen nieuwe competenties.
Samen met de achterban van de deelnemende bibliotheken gaan wij als consortium aan de slag met de volgende praktijkvraag: Welke nieuwe kennis, vaardigheden en tools hebben bibliotheekmedewerkers nodig om op inclusieve wijze buurtgericht te werken?
Het consortium bestaat uit vijf openbare bibliotheken en drie provinciale ondersteuningsinstellingen (met de taakstelling bibliotheken te helpen innoveren) uit vijf verschillende provincies – Friesland, Gelderland, Noord-Holland, Overijssel en Utrecht. Daarnaast is de KB, Nationale Bibliotheek betrokken in een overkoepelende rol. Met creatieve partners (Bureau Ruimtekoers; Dutch Design Foundation) ontwikkelen en testen we methodieken voor buurtgericht werken op basis van sociaal en participatief ontwerp. Hiermee kunnen we bibliotheekmedewerkers uitrusten met de kennis, vaardigheden en tools die zij nodig hebben om hun gemeenschappen te leren kennen en te bedienen en zichzelf krachtig en relevant te voelen in hun werk.
We ontwikkelen de professionele empowerment matrix, die iedere bibliotheek en medewerker in staat stelt te testen hoe zij scoren op de benodigde elementen van de buurtgerichte bibliotheek. Daarnaast ontwikkelen we een toolbox waarin praktische tools opgenomen zijn die bibliotheekmedewerkers kunnen gebruiken om inclusief en buurtgericht te werken samen met de gemeenschappen die zij bedienen. Op deze manier kunnen bibliotheken hun maatschappelijk-educatieve rol vormgeven en hun waarde in de samenleving versterken.

Eindrapportage

In het project Methodieken voor de Buurtgerichte Bibliotheek onderzochten we wat bibliotheekmedewerkers nodig hebben om in verbinding met de buurt te werken. Medewerkers die buurtgericht werken bewegen zich voortdurend in een complex krachtenveld tussen bewoners, partners, organisatie en programmering. Dat vraagt om bewust reflecteren op je rol, positie en keuzes.

Waar sta je als bibliotheekmedewerker in het speelveld van bibliotheek, buurt en jezelf? In dit project hebben we een methode ontwikkeld om dit te bepalen. Met oefeningen en een kaartset kunnen bibliotheekmedewerkers (samen) reflecteren op hun rol, hun netwerk, dilemma’s en doelen.

Uitkomst van het project is een methode verbindend werken bij de bibliotheek, die verwerkt is in een werkboek met oefeningen en een praktisch reflectiespel. Het werkboek is erop gericht medewerkers te helpen hun positie en handelen te begrijpen. De kaartset nodigt uit tot gezamenlijke reflectie in teams. Met het werkboek kunnen bibliotheekmedewerkers verkennen waar zij staan en hoe ze kunnen bewegen binnen dit speelveld. Het bestaat uit 12 oefeningen geïnspireerd door de eigen praktijk. De oefeningen vragen tussen de 20-60 minuten om uit te voeren.

De gesprekskaarten Bibliotheekpraat nodigen bibliotheekmedewerkers uit om samen in gesprek te gaan. Om even te vertragen en elkaar op een andere manier te ontmoeten. De kaarten maken ruimte om ervaringen te delen en nieuwe perspectieven te ontdekken rond de thema’s durven delen, durven vragen en durven doen. Bibliotheekmedewerkers kunnen de kaarten gebruiken op een manier die bij hen past: tijdens een check-in, een koffie- of theemoment, een teambijeenkomst, een overleg of een workshop. Ze kunnen het met z’n tweeën of in een grotere groep gebruiken.

Tot slot is er verdiepend materiaal beschikbaar gemaakt voor medewerkers waarbij zij op thema’s meer informatie en tools kunnen vinden. De methode is te vinden via de website van Bibliotheeknetwerk: https://www.bibliotheeknetwerk.nl/verbindendwerken