Minds-On Taal - Taal verdiepen in Wetenschap & Technologie-onderwijs met interactieve digitale diagrammen

Bij Wetenschap & Technologie (W&T) in het basisonderwijs leren kinderen de wereld om hen heen begrijpen en onderzoeken. Taal speelt een sleutelrol in het begrijpen en verklaren van de waarnemingen en ervaringen. Leerkrachten missen echter handvatten om W&T-onderwijs te realiseren. Hiertoe is er in het onderzoeksproject Minds-On (https://www.minds-on.nl/) in de afgelopen twee jaar een didactisch instrument ontwikkeld met lessen waarin leerlingen experimenten opzetten en uitvoeren (hands-on) en daarnaast met een interactief diagram gestimuleerd worden hierover te redeneren (minds-on). Echter, uit de resultaten kwam naar voren dat leerlingen de bijbehorende vaktaal (vocabulaire van het kennisdomein) missen en slechts beperkt redeneervaardigheden kunnen toepassen. Leerkrachten geven aan de behoefte te hebben om taalonderwijs geïntegreerd aan te bieden met W&T onderwijs. De lessen zouden dus effectiever gemaakt kunnen worden door meer aandacht te besteden aan de integratie van taalvaardigheden in de W&T-lessen.
De onderzoeksvraag luidt: Welke vormen van interactie binnen de context van dit nieuwe didactische instrument stimuleren en ontwikkelen de natuurwetenschappelijke taalvaardigheden van leerlingen voor wat betreft domein specifieke woordenschat en natuurwetenschappelijk redeneren?
In het voorgestelde project Minds-On Taal wordt het didactisch instrument (bestaand uit lessen en interactieve diagrammen) aangepast met nieuwe activiteiten, werkvormen en interacties vanuit de taaldidactiek met specifieke aandacht voor het aanleren van domein specifieke woorden en het ondersteunen van natuurwetenschappelijk redeneren. Tijdens de ontwerp- en evaluatiefasen zullen de lessen en interactieve diagrammen uitgeprobeerd worden in de groepen 7 en 8 op verschillende basisscholen in Amsterdam en omgeving. Hieruit opgedane inzichten zullen worden doorgevoerd in de volgende fase.

Eindrapportage

Minds-On Taal heeft voortgebouwd op een nieuw didactisch instrument ontwikkeld in het Minds-On project (www.minds-on.nl). De lessen bestaan uit hands-on activiteiten en interactieve concept diagrammen. Het doel van het project Minds-On Taal was om de natuurwetenschappelijke geletterdheid van leerlingen in groep 7 en 8 van het primair onderwijs te bevorderen door taalvaardigheden te integreren in Wetenschap- en Technologie lessen. De focus lag op het aanleren van de domein-specifieke taal/begrippen en het oefenen van de taalvaardigheden nodig voor natuurwetenschappelijk redeneren.

Op het gebied van woordenschat is onder andere het viertakt principe vanuit de taaldidactiek geïntegreerd in de lessen/applicatie. Er is ook meer aandacht geweest voor de manier van uitleg over de kernbegrippen en goed afwisselen tussen receptief en actief gebruik van de kernbegrippen. Op het gebied van natuurwetenschappelijk redeneren is expliciet aandacht besteed aan de opbouw van het redeneren tot een compleet verhaal over het kernconcept in een les. Het interactief diagram speelt daarin een centraal rol; naast het construeren van het concept in het diagram, is nu ook het lezen en uitleggen van het concept aan de hand van het diagram een belangrijk didactisch element geworden.

Deze ontwikkelingen zijn stap voor stap uitgewerkt en geëvalueerd in de klassensituatie (groep 7/8). Pre- en posttest scores laten zien dat leerlingen leren van de Minds-On lessen, maar in hoeverre dit door de specifieke aandacht aan de taal-elementen komt was niet meetbaar. De ervaringen van leerlingen en leerkrachten zijn positief.

De ontwikkelde lessen zijn vrij beschikbaar via www.minds-on.nl. Het project is ook gepresenteerd op verschillende conferenties en workshops, zowel op professionele (voor leerkrachten in Nederland) als wetenschappelijke conferenties (ook in het buitenland). Er zijn ook twee HBO-ICT afstudeerprojecten geweest.