Perspectiefstudie Waterkeringszone

Nederland staat voor een dubbele maatschappelijke opgave: het waarborgen van waterveiligheid en het herstellen van de ecologische kwaliteit van de grote wateren. Hoewel dijken en waterwerken hebben bijgedragen aan een hoog beschermingsniveau, hebben zij tegelijkertijd natuurlijke processen verstoord die essentieel zijn voor biodiversiteit en ecosysteem functioneren. Deze opgaven worden momenteel opgepakt binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) en de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), terwijl klimaatverandering, zeespiegelstijging en toenemende extremen in rivierafvoeren de urgentie van een integrale benadering richting 2100 vergroten.
In de afgelopen jaren is de kennisbasis over langetermijnstrategieën voor waterveiligheid sterk gegroeid, onder meer dankzij het Kennisprogramma Zeespiegelstijging en NL2120. Binnen deze ontwikkelingen worden Nature-based Solutions (NbS), zoals kwelders, begroeide vooroevers, opslibpolders, wetlands en getijdeparken, beschouwd als kansrijke maatregelen die natuurlijke processen benutten om waterveiligheid, natuurherstel en klimaatadaptatie te combineren. Ondanks hun potentie blijft toepassing in de praktijk echter beperkt door onzekerheden over prestaties, ruimtebeslag, kosten en sectorale besluitvorming.
Tegen deze achtergrond ontstaat het concept van de waterkeringszone als adaptief ruimtelijk systeem waarin waterveiligheid, natuurontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit integraal worden beschouwd. De waterkeringszone omvat niet alleen de waterkering zelf, maar ook beschermingszones, beheerruimte en adaptatieruimte voor toekomstige klimaatverandering. Binnen deze zones kunnen NbS worden gecombineerd met innovatieve technische oplossingen, zoals Taaie Dijken, die de robuustheid en veerkracht van waterkeringen vergroten.
De literatuur laat zien dat de effectiviteit van dergelijke maatregelen sterk afhankelijk is van lokale fysieke, ecologische en bestuurlijke omstandigheden. De centrale kennisvraag verschuift daarom van de technische werking van afzonderlijke maatregelen naar de voorwaarden waaronder verschillende bouwstenen bijdragen aan toekomstbestendige waterkeringszones.
Het consortium van hogescholen ontwikkelt via praktijkgericht onderzoek en regionale living labs handelingsperspectieven voor de lokale toepassing van NbS, waarmee nationale strategieën voor waterveiligheid en natuurherstel worden vertaald naar uitvoerbare oplossingen voor een klimaatbestendige Nederlandse delta richting 2100.