Platform Leiderschap in het onderwijs

De schoolleider heeft na de leraar een grote, zij het indirecte, impact op het realiseren van goed onderwijs voor alle leerlingen, als de schoolleider zich richt op de ontwikkeling van de school als lerende organisatie (Grissom et al., 2021; Koeslag-Kreunen, 2021; Leithwood et al., 2020; Kools, 2020). Traditioneel betrof het beroep van schoolleider een hiërarchische functie die vooral individuen aanstuurt. In een lerende onderwijsorganisatie staat het bevorderen van gespreid leiderschap, een onderzoekscultuur en collectief leren van leraren centraal. Dat is voor veel schoolleiders een complexe verandering (De Jong, 2022; Ros, 2021; Van Wessum et al., 2022).  Van schoolleiders wordt gevraagd het evidence-informed samenwerken in teams aan kwaliteitsverbetering en het samenwerken met partners te stimuleren en faciliteren, gebaseerd op een duidelijke visie en collectieve ambitie (Kools, 2020). Daarbij schept de schoolleider voorwaarden zodat ook leraren leiding kunnen nemen, op basis van hun expertise (Snoek et al., 2019). De rol van de schoolleider in het hedendaagse onderwijs is dus niet eenvoudig, de complexiteit van hun rol is enorm toegenomen. De Onderwijsraad (2018) geeft aan dat een kwaliteitsimpuls nodig is voor schoolleiders in Nederland.
In ons lectorenplatform bundelen onderzoekers op het gebied van leiderschap in het onderwijs hun krachten samen met de landelijke beroepsorganisatie van schoolleiders (AVS) en de organisaties van hun werkgevers (PO-Raad, VO-raad en MBO Raad) om deze kwaliteitsimpuls te realiseren. Ons Lectorenplatform wil tweeledig bijdragen aan deze kwaliteitsimpuls: 1) door kennis te ontwikkelen over de rol van de schoolleiders en hoe schoolleiders hun veranderende, complexe rol goed kunnen vervullen en hoe ook leraren leiding kunnen laten nemen; 2) door de ontwikkelde kennis toegankelijk en context specifiek te maken voor schoolleiders en toepassing te bevorderen. De te ontwikkelen inzichten, handvatten en tools zijn daarom zowel bedoeld voor schoolleiders zelf als voor hun leidinggevenden (besturen) en leiderschapsopleidingen.

Eindrapportage

Sterk schoolleiderschap is van cruciaal belang voor de kwaliteit en veerkracht van het onderwijs.
Schoolleiders staan voor complexe opgaven, zoals het lerarentekort, toenemende maatschappelijke
verwachtingen, druk op onderwijskwaliteit en de ontwikkeling van scholen als lerende organisaties. Het
Lectorenplatform Leiderschap in het Onderwijs is in 2023 gestart met als doel praktijkgericht onderzoek naar
schoolleiderschap te verbinden, te versterken en beter te laten doorwerken naar de onderwijspraktijk.
In de periode 2023–2025 is het platform uitgegroeid tot een breed en open (inter)nationaal netwerk van
lectoren en onderzoekers van hogescholen en universiteiten, in nauwe samenwerking met landelijke
partners zoals AVS, PO-raad, VO-raad en MBO Raad. Gezamenlijk ontwikkelden we een kennisagenda
rond vier thema’s: samenwerking tussen schoolleiding, bestuur en leraren; professionele ontwikkeling van
schoolleiders; leiderschap bij organisatieverandering en innovatie; en omgaan met de maatschappelijke
opdracht van scholen.
Het platform realiseerde een breed palet aan activiteiten en opbrengsten, waaronder gezamenlijke
publicaties (zoals een special van BasisschoolManagement), Europese praktische handreikingen voor
schoolleiders (HEADstarts), bijdragen aan nationale en internationale congressen (o.a. ORD, PME, EAPRIL
en ESHA) en diverse workshops en symposia voor schoolleiders en onderzoekers. Daarnaast zijn
gezamenlijke subsidieaanvragen ingediend en is intensief samengewerkt met schoolleidersopleidingen,
waardoor kennis en inzichten direct zijn benut in professionaliseringsprogramma’s.
Met deze activiteiten heeft het platform bijgedragen aan kennisontwikkeling, kennisdeling en kennisbenutting
rond schoolleiderschap. De eerste platformperiode heeft een stevige basis gelegd voor duurzame
samenwerking, gezamenlijke programmering en verdere impact in de onderwijspraktijk. Deze resultaten
vormen het fundament voor de vervolgperiode, waarin het platform zich nadrukkelijk richt op het vergroten
van maatschappelijke en professionele impact.