Praktijkgemeenschappen als instrument voor transitie landelijk gebied

Het landelijk gebied staat onder toenemende druk door concurrerende claims op ruimte voor landbouw, natuur, water, klimaatadaptatie, wonen en leefbaarheid. Omdat circa de helft van dit gebied uit landbouwgrond bestaat, vormt een transitie naar duurzamere landbouwsystemen – zoals natuurinclusieve landbouw – een essentieel onderdeel van de oplossing. Deze transitie vraagt om landbouwpraktijken die ecologisch robuust, klimaatbestendig en sociaal ingebed zijn. In de praktijk blijven beleid en uitvoering echter vaak steken in optimalisatie binnen bestaande structuren, waardoor systeemverandering uitblijft.
Co-creatieve werkvormen, waaronder praktijkgemeenschappen, bieden perspectief voor het versterken van leren, vertrouwen en gezamenlijk eigenaarschap. Toch verschillen deze initiatieven sterk in opzet en leiden zij niet vanzelf tot concrete uitvoering. De belangrijkste uitdaging ligt in het overbruggen van de kloof tussen gezamenlijke visievorming en daadwerkelijk handelen. Boeren, burgers en andere betrokkenen worden bovendien vaak te laat in het proces betrokken, waardoor resultaten onvoldoende worden geborgd.
Dit voorstel positioneert “praktijkgemeenschappen” als overkoepelend concept voor integrale, transdisciplinaire samenwerkingen in zowel praktijk als onderwijs. De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe komen praktijkgemeenschappen voorbij de visievormende beginfase, en onder welke voorwaarden leidt dit tot concrete en gedragen actie voor systeemverandering?
Het onderzoek volgt een gefaseerde aanpak:
• Fase 1 – Fundament: analyse van bestaande kennis en lopende initiatieven.
• Fase 2 – Toepassing en verdieping: verkennend actieonderzoek binnen geselecteerde praktijkgemeenschappen.
• Fase 3 – Synthese: integratie van inzichten in toepasbare werkwijzen.
• Fase 4 – Borging: verankering van kennis in onderwijs en praktijk.
Het traject (18 maanden) wordt uitgevoerd door Aafke Schaap, docent-onderzoeker bij HAS green academy, in samenwerking met diverse praktijk partners. De fellow zal zich op dit thema als change agent door ontwikkelen en versterkt structureel de verbinding tussen onderwijs en onderzoek en draagt bij aan het versnellen van de stap van denken naar doen binnen landbouw in het landelijk gebied.