Samen bewegen: diversiteit en inclusie in de gymles

De doelstelling van de gymles op het voortgezet onderwijs is dat jongeren deelname bekwaam worden gemaakt om nu en in de toekomst deel te nemen aan een beweegcultuur. Welke beweegcultuur (bijv. sportvereniging, sportschool of bewegen in de openbare ruimte) passend is, is afhankelijk van welke beweegidentiteit een jongere ontwikkelt. Ondanks dat alle jongeren gymles krijgen op school, voldoet slechts 50% van de jongeren aan de beweegrichtlijn van 60 minuten per dag en dus neemt de helft van de jongeren niet op regelmatige basis deel aan een beweegcultuur. Het curriculum van de gymles is van oudsher voornamelijk sport georiënteerd, wat niet voor alle jongeren aansluit bij hun beweegbehoeften. Ook de naschoolse initiatieven vanuit gemeentes zijn veelal gericht op doorstroming naar een sport(vereniging). Uit het vraagarticulatie traject blijkt dat docenten Lichamelijke Opvoeding in grote steden niet goed weten om te gaan met de toenemende diversiteit van jongeren in hun gymles, terwijl de kwetsbaarheid van jongeren groter is dan in andere lessen, omdat leerlingen samen omkleden, schaarsere kleding dragen, in de etalage (kunnen) staan tijdens het bewegen en fouten direct zichtbaar zijn. De diversiteit (bijv. cultureel of gender) tussen leerlingen en het verschil tussen de school en de thuis/straatcultuur maken de gymlessen een complexe context. Ook blijkt dat zij leerlingen in de les hebben die niet gemotiveerd zijn tijdens de gymles, maar wel deelnemen aan een andersoortig beweegaanbod vanuit een buurtinitiatief, zoals Favelastreet. Daarom onderzoeken we in dit RAAK-PUBLIEK project wat de achterliggende mechanismen van de succesvolle buurtinitiatieven zijn en hoe die te benutten in de gymles. Dit om zo recht te doen aan jongeren met diverse achtergronden, mogelijkheden en identiteiten in de gymles. Het onderzoek doen we samen met jongeren, hun ouders, docenten LO, initiatiefnemers van andersoortig beweegaanbod (buurtinitiatieven) en andere partners in Amsterdam, Den Haag en Eindhoven.

Eindrapportage

Slechts de helft van de jongeren haalt momenteel de dagelijkse beweegrichtlijnen. Het project Samen Bewegen onderzocht hoe het vak lichamelijke opvoeding (LO) inclusiever, motiverender en betekenisvoller kan worden voor álle leerlingen. Een gymles waarin iedereen zich welkom en gewaardeerd voelt, vergroot het plezier, de betrokkenheid en het zelfvertrouwen. Toch ervaren veel jongeren de gymzaal nog steeds als een plek waar je óf meedoet, óf buitenspel staat.
In dit project keek het onderzoeksteam naar wat buurtinitiatieven rondom bewegen succesvol maakt, en hoe deze inzichten toegepast kunnen worden in de gymles. De centrale vraag: hoe organiseer je bewegingsonderwijs dat recht doet aan de diversiteit binnen elke klas? Samen met jongeren, LO-docenten, buurtinitiatieven en partners in Amsterdam, Den Haag en Eindhoven werd onderzocht wat werkt. Daarbij viel vooral op hoe krachtig het is om aan te sluiten bij wat leerlingen al kennen: wanneer nieuwe activiteiten voortbouwen op vertrouwde bewegingen, ontstaat een veilige leeromgeving waarin iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen.
Diversiteitssensitief lesgeven blijkt geen stappenplan, maar een docentkwaliteit. Het vraagt om een open houding, leerlingen écht zien en begrijpen en flexibel inspelen op wat er in de klas gebeurt. Elke groep vraagt daarom om een aanpak op maat.
Uit het onderzoek komt naar voren dat LO-docenten verschillende ‘knoppen’ hebben om hun lessen inclusiever te maken. Het curriculum biedt hiervoor ruimte: leerdoelen kunnen op uiteenlopende manieren worden behaald en hoeven niet vast te hangen aan traditionele sport- of activiteitenprogramma’s. Gelijkwaardig en betekenisvol bewegingsonderwijs houdt rekening met motorische, sociale, culturele en emotionele verschillen tussen leerlingen. Dat betekent onder meer: variatie toestaan in niveau en tempo, activiteiten opnemen die aansluiten bij culturele ervaringen en kritisch kijken naar groepsvorming en beoordeling.
Gelijkwaardigheid betekent niet dat iedereen hetzelfde doet, maar dat iedere leerling krijgt wat nodig is om een leven lang met plezier te bewegen.