Strategische besluitvorming faciliteren in samenwerkingsverbanden om sturing te geven aan digitale transformatie en opkomende (sleutel)technologieën

Dit PD traject focust zich op de digitale transformatie en opkomende (sleutel)technologieën in het onderwijs. De digitale transformatie (DT) binnen het Nederlandse hoger onderwijs is complex. Opkomende (sleutel)technologieën zoals artificiële intelligentie, extended reality en quantum technologieën versnellen de noodzaak tot structurele vernieuwing van onderwijs, onderzoek en ondersteunende processen. Deze transitie voltrekt zich binnen een context van beleidsmatige onzekerheid (zoals de Wet Internationalisering in Balans), geopolitieke druk en demografische veranderingen. De digitale transformatie (en strategische agenda’s) worden vaak gestuurd door kortetermijndenken en reactieve besluitvorming. Een spraakmakend voorbeeld is hoe het onderwijs is “overvallen” door ChatGPT in november 2022, terwijl AI al zeventig jaar in ontwikkeling is. De vraag is dan ook of onderwijs in de (nabije) toekomst wéér overvallen wordt door nieuwe technologieën? Of zijn er manieren tijdig te signaleren én te sturen als het gaat om de toepassing van de (sleutel)technologieën in het onderwijs.
Langetermijnplanning voor strategische besluitvorming is enigszins bekend als een organisatievermogen. Echter deze organisatievermogen kan niet integraal als dusdanig toegepast worden in grotere, complexe samenwerkingsverbanden die de grenzen van één organisatie overstijgen en die gefaciliteerd worden door een aangestelde c.q. opgerichte entiteit (‘network administrative organisation’ (NAO)). Dus hoe kan het onderwijs, als sector, langetermijnplanning voor strategische besluitvorming toepassen om voorbereid te zijn op opkomende technologieën met potentieel disruptieve kenmerken, en hoe kan een gemandateerde entiteit hierin faciliteren?
Initiatieven tonen aan dat er behoefte is aan langetermijnplanning om gezamenlijk sturing te geven aan de digitale transformatie. De organisatorische verschillen zetten individuele instellingen op ongelijke voet in de samenwerking. Desondanks zijn de instellingen het eens over de complexiteit waar zij als sector voor staan en dat zij resources (kennis, vaardigheden, etc.) met elkaar moeten delen om samen vorm te geven aan de opkomende technologieën en digitale transformatie. Met andere woorden: van reactief handelen naar proactief sturing!