Veelzijdig bos

Het Nederlandse bos verenigt een veelheid aan maatschappelijke waarden en functies. Het Nederlandse bos heeft echter in toenemende mate te lijden onder de gevolgen van klimaatverandering, vermesting, verzuring, verdroging en versnippering. Dit heeft tot gevolg een afnemende veerkracht van het bos waardoor ecosysteemfuncties zoals biodiversiteit, CO2-opslag en hernieuwbare grondstoffen steeds verder onder druk komen te staan. Daarnaast is er een steeds groter wordende vraag naar maatschappelijke diensten die bediend moeten worden met onvoldoende financiële middelen. Beheerders worstelen al langer met de vraag welke beheerstrategieën en -methoden ze kunnen toepassen in hun bedrijfsvoering om aan alle maatschappelijke wensen tegemoet te komen.
Doel van dit project is te komen tot een integraal afwegingskader voor bosbeheerders voor het verkrijgen van een optimale functievervulling en flexibiliteit voor de toekomst van het bos. Voor huidig en nieuw aan te planten bos en beplantingen is er dus behoefte aan handelingsperspectieven om de beheersystematiek flexibel te houden.
Het onderzoek is opgedeeld in 4 werkpakketten gericht op: bos in stedelijke omgeving, bos in rurale setting, bos in combinatie met landbouw en een pakket gericht op CO2 vastlegging door middel van duurzaam houtgebruik. In een vijfde werkpakket wordt de kennis uit deze vier werkpakketten samengevoegd tot een integraal afwegingskader. Met de uitkomsten van dit project hebben beheerders instrumenten in handen die het mogelijk maken om gefundeerd keuzes te maken om het beheer optimaal te laten bijdragen aan multifunctionele wensen van de samenleving en beheerders. De uitkomsten van dit onderzoek zijn zowel voor huidige en toekomstige beheerders, beleidsmakers en grondeigenaren van belang en worden gedeeld via seminars,
beheerdersdagen, artikelen en Groen Kennisnet. Uiteindelijk zijn de uitkomsten ook indirect van belang voor alle gebruikers van de Nederlandse bossen.

Eindrapportage

Het project Veelzijdig Bos heeft nieuwe inzichten opgeleverd in de rol en waarde van bestaande bossen in
zowel landelijke als stedelijke contexten en in de aanleg van nieuw bos op landbouwgronden. Het beheer
van bos in alle landschappelijke contexten wordt tegenwoordig vooral bepaald door revitalisering met als
doel biodiversiteitsherstel en het creëren van veerkrachtige bossen. In bestaande en nieuw aan te leggen
bossen zijn daarnaast ecosysteemdiensten zoals koolstofvastlegging, recreatie, gezondheid en houtoogst
van groot belang, vaak gekoppeld aan de noodzaak van haalbare verdienmodellen. Naast
koolstofvastlegging in bos op rijke gronden en in nieuw bos op landbouwgronden liggen er op deze
standplaatsen kansen voor houtproductie met snelgroeiende loofboomsoorten, die na veredeling potentie
hebben voor hoogwaardige toepassingen.
Bosbeheerders moeten bij hun beslissingen steeds een balans vinden tussen ecologische, economische en
sociale factoren om draagvlak te creëren. Daarbij hebben zij te maken met een groeiend aantal
belanghebbenden en complexe wet- en regelgeving, terwijl zij rekening moeten houden met een steeds
onvoorspelbaardere set aan milieu- en klimaatomstandigheden bovenop de gangbare
afwegingsproblematiek.
Binnen Veelzijdig Bos is daarom een afwegingskader voor bosbeheerders ontwikkeld, gebaseerd op
onderzoek naar ecosysteemdiensten in combinatie met diepte-interviews en een enquête onder circa
honderd Nederlandse bosbeheerders. Dit afwegingskader maakt de complexiteit van de diverse afwegingen
die spelen bij bosbeheer in verschillende contexten inzichtelijk en biedt praktische handvatten voor de
realisatie van meervoudige functievervulling van bossen. De resultaten van het afwegingskader zijn vertaald
naar een concreet instrument: een beheerdersspel.
Het spel richt zich op verschillende doelgroepen: ervaren beheerders voor uitwisseling van ervaringen over
beheermaatregelen; jonge beheerders en studenten voor het ontwikkelen van inzicht in de complexiteit van
beheer; en beleidsmakers en andere geïnteresseerden voor begrip van de dilemma’s waarmee beheerders
worden geconfronteerd. Het onderzoek onderstreept het belang van betere ondersteuning van beheerders
om duurzaam bos- en natuurbeheer op de lange termijn te waarborgen