Verduurzaming van de chemie

Om de Nederlands klimaat- (95% minder CO2-uitstoot ten opzichte van 1990) en circulaire doelstellingen (Nederland volledig circulair in 2050) te halen moet de chemische sector in de komende decennia sterk verduurzamen. Chemische processen moeten energiezuiniger worden en de “feedstocks” moeten bij voorkeur uit hernieuwbare grondstoffen en/of CO2 komen. Een consortium, bestaande uit de SPRONG-leden Hanzehogeschool, NHL Stenden en Zuyd Hogeschool, en de Rijksuniversiteit Groningen, gaan samen met overheden en het bedrijfsleven de biobased transitie verder vormgeven.
Het SPRONG-consortium heeft alle disciplines (chemie, biochemie, polymeerchemie, etc.) in huis om de biobased transitie met een combinatie van fundamenteel en toegepast onderzoek aan te jagen. De samenwerking zal resulteren in verduurzaming van de chemische sector en een koppeling hiervan aan de agro- en energiesector. Agrarische reststromen (biomassa) en CO2 worden via nieuwe of verbeterde routes omgezet naar chemische intermediairen voor o.a. de plasticindustrie. Door het vervangen van de huidige, uit de petrochemie afkomstige producten, wordt de uitstoot van CO2 sterk gereduceerd.
Het SPRONG-traject versterkt de samenwerking tussen de betrokken kennisinstellingen en wordt geïmplementeerd in (gezamenlijke) onderwijsprogramma’s, ook openstaand voor het bedrijfsleven. Het consortium beoogt om vanuit de kennisinstellingen met het bedrijfsleven en overheden op het onderwerp biobased transitie nieuwe economische activiteiten en werkgelegenheid te creëren. De focus van de aanvraag ligt op de regio Noord- Nederland, mede omdat daar vrijwel alle voorwaarden aanwezig zijn om de biobased/circulaire transitie te realiseren. Samenwerking met andere regio’s in Nederland is geborgd door de participatie van Zuyd Hogeschool.
Na de projectperiode is er een centrum van internationale statuur gevormd dat resultaten octrooieert/valoriseert, publiceert in vooraanstaande tijdschriften (bij voorkeur open access), succesvol participeert in internationale en regionale samenwerkingsprogramma’s en waar bedrijven naartoe komen met vragen betreffende het thema verduurzaming van de chemische sector.

Eindrapportage

Aanpak en resultaat
Het SPRONG-traject Verduurzaming Chemie is opgezet om de chemische sector in Noord-Nederland te ondersteunen bij de transitie naar een klimaatneutrale en circulaire economie, in lijn met de missies binnen het KIA Energietransitie en Duurzaamheid. De aanpak was gericht op het bundelen en versterken van expertise van de noordelijke hogescholen en kennisinstellingen, in nauwe samenwerking met bedrijfsleven en overheden. In de eerste vier jaar is gebouwd aan een gezamenlijke identiteit, een robuust onderzoeksprofiel (groene chemie) en een structurele governance.
De samenwerking tussen Hanze, NHL Stenden en Zuyd Hogeschool is geïntensiveerd via gezamenlijke onderzoeksprogrammering, publicaties, subsidieaanvragen (slagingspercentage >75%) en kennisdeling tussen Noord en Zuid (o.a. verbinding met Brightlands Chemelot). De SPRONG-groep groeide door naar circa 50 fte, met een uitgebalanceerd functiehuis (lectoren, promovendi, postdocs, docent-onderzoekers en studenten) en sterke verwevenheid van onderzoek en onderwijs.
Het consortium beschikt over een stabiel netwerk van 60–80 bedrijven en stakeholders (o.a. Chemport Europe, Greenwise, Groningen Seaports) en leverde inhoudelijke input voor regionale strategieën zoals RIS3 en de Economische Agenda van Nij Begun. De groep bevindt zich in ontwikkelfase 4: een krachtige, goed verankerde en professioneel georganiseerde samenwerking met aantoonbare impact in projecten (20), start-ups, publicaties en octrooien.

Inhoudelijke focus SPRONG-consortium
De inhoudelijke focus van het SPRONG-consortium ligt de verduurzaming van de chemische industrie via groene en circulaire chemie. Centraal staan: 1. ontsluiting en fractionering van biomassa; 2: chemische en fermentatieve modificatie van biogrondstoffen; 3. synthese van biobased monomeren en polymeren; 4. verwerking tot duurzame plastics en toepassingen. Daarnaast wordt gewerkt aan inzet van CO₂ en waterstof (via syngas) als grondstof en aan procesintensificatie (o.a. flowchemie).
Het doel is fossielgebaseerde grondstoffen te vervangen door biomassa, CO₂ en recycling, en zo bij te dragen aan CO₂-reductie, circulaire waardeketens en economische versterking van de regio. Noord-Nederland fungeert daarbij als proeftuin voor koppeling van agro, energie (elektriciteit, H₂) en de afvalverwerkende sector aan de chemie. Het consortium combineert praktijkgericht onderzoek, opschaling (TRL 3-7), valorisatie en onderwijsontwikkeling om zowel technologische innovatie als talentontwikkeling structureel te versterken.