Visie Verbeeld: Samen streven naar Brede Welvaart middels een Duurzame Bezoekerseconomie

Changemakers in Rotterdam verkennen kansen voor sociaaleconomische groei in achterstandswijken middels de "bezoekerseconomie". Ze staan voor uitdagingen: hoe wijken te laten profiteren, ondernemerschap te stimuleren en lokale weerstand te vermijden? Zij vragen om inzichten en instrumenten rondom drie elementen: bottom-up, verhalend, en verbindend naar alle belanghebbenden. De bezoekerseconomie, hoewel inkomsten genererend en werkgelegenheid scheppend, brengt ook nadelen met zich mee, zoals vervuiling en stijgende huizenprijzen, zoals Amsterdam voor de coronapandemie illustreert. Desondanks draagt het bij tot brede welvaart in gebieden met economische, ruimtelijke en/of sociale uitdagingen. Om dit potentieel te benutten, is een nieuwe benadering nodig, waarbij conflicterende stakeholders (bijvoorbeeld overheid, bewoners en natuurbeschermingsorganisaties) stapsgewijs worden samengebracht om een strategische visie te ontwikkelen.
In dit project wordt een prototype van een participatieve, multi-stakeholder scenariomethode ontwikkeld, gericht op ‘inclusieve participatie en co-design' en waarmee op gebiedsniveau de diversiteit aan belangen, veronderstellingen, randvoorwaarden en kansen worden geïdentificeerd en samengebracht. In navolging op de uitdagingen van de changemakers, is een belangrijke component het ophalen en delen van het DNA van een gebied. De methode ontwikkelen we in de context van de wijk Feijenoord in Rotterdam. Het stappenplan erkent de diversiteit aan stakeholders die het vraagstuk beïnvloeden, zelfs de ondervertegenwoordigden. Onderzoek naar het herkennen, integreren en benutten van verschillende belanghebbendenperspectieven in duurzame stedelijke ontwikkeling is namelijk beperkt gebleken. Vervolgens worden hun verhalen en visies eerst individueel, en daarna gezamenlijk verbeeld. Het resultaat is een bottom-up, breed gedragen kader voor impactvol ondernemerschap en beleidsoverwegingen van de lokale overheid: “Visie Verbeeld: Samen Streven naar Brede Welvaart middels een Duurzame Bezoekerseconomie”. De methode is niet alleen toepasbaar voor de ontwikkeling van een duurzame bezoekerseconomie, maar kan ook gebruikt worden bij het bevorderen van brede welvaart in andere lokale en regionale verbanden, zoals bedrijventerreinen en makers’ districten.

Eindrapportage

Het project Visie Verbeeld is uitgevoerd door Kenniscentrum Business Innovation van Hogeschool Rotterdam in samenwerking met de gemeente Rotterdam, Skateland en Breda University of Applied Sciences. Het traject richtte zich op de vraag hoe een duurzame bezoekerseconomie kan bijdragen aan brede welvaart in de wijk Feijenoord en had als doel het ontwikkelen en toetsen van een participatieve, multi-stakeholder scenariomethode (Participatory Scenario Planning, PSP).

Gedurende één jaar werkte het consortium met ondernemers, bewoners, maatschappelijke organisaties en studenten aan een gedeeld toekomstbeeld voor de wijk. De PSP-aanpak bood een gestructureerd raamwerk om uiteenlopende perspectieven te verbinden en waarden, zorgen en kansen stap voor stap te vertalen naar handelingsperspectieven en ruimtelijke mogelijkheden. Het proces bestond uit drie fasen:

1.Visie Bouwen – verkennen van idealen en zorgen van bewoners, ondernemers, gemeente, onderwijs en maatschappelijke organisaties.

2.Stress Test – toetsing van het toekomstbeeld via ‘wat-als’-scenario’s, waarmee kwetsbaarheden, kansen en implicaties voor de zes ontwerpprincipes zichtbaar werden.

3.Placemaking Mapping – vertaling van ideeën naar concrete plekken, zoals ontmoetingsplekken, vergroening en lokale initiatieven.

Het project leverde een voorlopige gezamenlijke visie op, vooral gedragen door gemeente en ondernemers. Het betrekken van bewoners bleek complex: wantrouwen, vermoeidheid en dagelijkse zorgen over huisvesting, veiligheid en sociale voorzieningen maakten breed draagvlak moeilijk.

Zes ontwerpprincipes bieden richting voor toekomstige ontwikkeling: trouw aan het karakter van Feijenoord, bezoek als versterking van wonen en werken, lokaal eerst, ruimte voor ontmoeting en vergroening, toegankelijk en verbonden, en trots en eigenaarschap.

De PSP-aanpak toonde aan dat goede begeleiding, plaatsgevoelig werken, continuïteit en zichtbare stappen cruciaal zijn voor betekenisvolle samenwerking en eigenaarschap. In een complexe omgeving zoals Feijenoord vraagt de methode verdere toetsing, vooral om kwetsbare groepen actief te betrekken. Tegelijkertijd is de aanpak toepasbaar in andere contexten, zoals grote organisaties, bedrijventerreinen of makers’ districten, zolang betrokkenen bereid zijn actief deel te nemen en enig eigenaarschap ervaren.