VIVENDI: Vitaal verder na dwarslaesierevalidatie

In dit RAAK-publiek project werken Hogeschool Inholland, Hogeschool van Amsterdam en Erasmus MC, samen met en voor de professionals van Rijndam, Heliomare, Reade, Stichting Special Heroes, Kenniscentrum Sport en Bewegen, Fysiotherapie Heusdenhout, Voeding + Advies, Neuromove en Dwarslaesie Organisatie Nederland aan duurzame, integrale leefstijlcoaching voor mensen met een dwarslaesie.
Mensen met een dwarslaesie hebben een relatief ongezond beweeg- en voedingspatroon, met grote impact op hun gezondheid en kwaliteit van leven: ruim 45-77% heeft overgewicht, 30-50% heeft hart- en vaatziekten en 40% heeft slaapproblematiek. Tweedelijnszorgprofessionals proberen deze problematiek te voorkomen en te bestrijden met leefstijlinterventies gericht op gezond beweeg-, voedings- en slaapgedrag. De resultaten zijn echter tijdelijk omdat het om kortdurende, gefragmenteerde interventies gaat en gedragsverandering tijd vergt. Eenmaal thuis proberen eerstelijnszorgprofessionals ondersteuning te bieden, maar zij geven aan onvoldoende kennis en handreikingen te hebben om deze heterogene doelgroep met complexe gezondheidsproblemen van leefstijlcoaching te voorzien. Als gevolg dreigt deze doelgroep tussen wal en schip te vallen, tussen de eerste- en tweedelijnszorg.
Teneinde dit probleem op te lossen, vragen eerste- en tweedelijnszorgprofessionals om hulp bij het komen tot een gezamenlijk, gepersonaliseerd leefstijlcoachingsaanbod. Om de oplossing betaalbaar en effectief te maken moet kritisch worden onderzocht welke professional(s) wanneer betrokken moeten worden en in hoeverre face-to-face begeleiding vervangen kan worden door digitale ondersteuning.
Met bestaande leefstijlinterventies als vertrekpunt wordt in dit project de volgende onderzoeksvraag beantwoord: “Op welke wijze kan een transmuraal leefstijlcoachingspad voor de heterogene groep mensen met een dwarslaesie worden georganiseerd en worden ondersteund met een zorgnetwerkomgeving?”. Het beantwoorden van deze vraag middels ontwerpgericht onderzoek zal resulteren in een triagehulpmiddel, leefstijlcoachingsreis en zorgnetwerkomgeving. Deze producten faciliteren zorgprofessionals om mensen met een dwarslaesie duurzaam en integraal naar een gezonde leefstijl te begeleiden, en helpen mensen met een dwarslaesie om hun leefstijl en vitaliteit te verbeteren en ernstige, secundaire gezondheidsproblemen te voorkomen.

Eindrapportage

In het RAAK-publiek project VIVENDI: Vitaal verder na dwarslaesierevalidatie ontwikkelden Hogeschool
Inholland en Hogeschool van Amsterdam samen met revalidatiecentra, eerstelijnsprofessionals,
kennispartners en ervaringsdeskundigen een aanpak om mensen met een dwarslaesie, caudalaesie of spina
bifida tijdens én na ontslag uit de revalidatie te ondersteunen bij een gezonde leefstijl. Dat is belangrijk,
omdat deze groep door veranderingen in mobiliteit en energiebehoefte extra risico loopt op overgewicht en
bijkomende gezondheidsproblemen. In de praktijk verloopt leefstijlzorg in de revalidatiefase nog
onvoldoende systematisch en is de voortzetting in de eerste lijn en het sociaal domein moeizaam, omdat
professionals de doelgroep weinig zien en zich niet altijd voldoende toegerust voelen. Daardoor kan de
aandacht voor een gezonde leefstijl na ontslag wegvallen.
VIVENDI bracht met literatuuronderzoek, interviews en co-creatiesessies in kaart wat mensen nodig hebben
tijdens revalidatie, bij ontslag en thuis. Op basis daarvan is een transmuraal leefstijlcoachingspad ontwikkeld
dat leefstijl structureler inbedt in de revalidatie en de samenwerking met de eerste lijn en het sociaal domein
versterkt. Het project leverde direct toepasbare hulpmiddelen op, waaronder een leefstijlcoachingsreis,
gesprekstool om leefstijl bespreekbaar te maken en leefstijlbrief met persoonlijke doelen en vervolgstappen
voor thuis. Ook zijn ondersteunende materialen ontwikkeld, zoals een slaapbrochure, en wordt de online
gecombineerde leefstijlinterventie CooL-MiGuide geschikt gemaakt voor mensen met een dwarslaesie, zodat
zij toegang krijgen tot passende, langdurige en vergoede leefstijlcoaching.
In een pilottest in drie revalidatiecentra met 19 revalidanten bleek het leefstijlgesprek uitvoerbaar en
waardevol, mits timing en dosering aansluiten bij de persoonlijke situatie. De behoefte aan leefstijlcoaching
neemt vaak toe na thuiskomst, terwijl een gesprek kort vóór ontslag helpt als voorbereiding. Daarom
adviseert VIVENDI follow-upmomenten te borgen, zodat mensen ook thuis ondersteuning krijgen bij het
volhouden van gezonde keuzes. Hiermee biedt VIVENDI praktische handvatten om leefstijlzorg structureel
onderdeel te maken van de dwarslaesierevalidatie en leefstijlcoaching thuis voort te zetten.