Waarde-sensitieve wetsanalyse

In Nederland worden wetten, regels en beleid top-down vertaald naar digitale dienstverlening: wetjuristen leggen uit wat er moet gebeuren en ICT bouwt systemen die de wet moet borgen. Dat is meestal juridisch correct, maar houdt onvoldoende rekening met input van de burgers, bedrijven en uitvoeringsprofessionals die door deze systemen worden geraakt en met de publieke waarden die zij belangrijk vinden. Hierdoor kunnen deze partijen zich oneerlijk behandeld voelen of niet snappen hoe een besluit tot stand komt. Voorbeeld scenario:
Een ministerie introduceert een nieuwe inkomensregeling die volledig digitaal wordt aangevraagd. Juristen en ICT vertalen de wet rechtstreeks naar beslislogica, zonder burgers, bedrijven of uitvoeringsprofessionals te betrekken. Het portaal gebruikt vakjargon en onduidelijke vragen, beslissingen zijn niet uitlegbaar, waardoor fouten, onbegrip, bezwaren en extra werk voor de uitvoering ontstaan.
Dit postdocproject zet een waarde-sensitieve methodiek in binnen een wetgevingscontext. Publieke waarden worden vanaf het begin expliciet gemaakt en meegewogen in het ontwerp, zodat digitale dienstverlening waarde-sensitief by design wordt vormgegeven.
Dit project richt zich op:
Het ontwikkelen van een methode waarin alle betrokkenen samenwerken aan de ontwikkeling van digitale dienstverlening via een waarde-sensitieve ontwerp methodiek: wetjuristen, IT-professionals én directe belanghebbenden (burgers, uitvoeringsprofessionals en bedrijven).
Het vertalen van wetten, regels of beleid in begrijpelijke voorbeelden van digitale dienstverlening. Waar nuttig, gebruiken we AI als hulpmiddel om dat proces, op een verantwoorde wijze, te versnellen.
Het systematisch verzamelen van ervaringen uit de praktijk (bijv. bezwaren, klantcontacten en vragen aan het digitale loket) en het daarop aanpassen van regels, uitleg en digitale interacties. Wij valideren deze aanpak binnen Nederland, samen met wetjuristen, IT-professionals én directe belanghebbenden (burgers, bedrijven en uitvoeringsprofessionals).
Ons doel: een waarde-sensitieve by-design aanpak vanuit het wetgevingsperspectief, waarin juridische juistheid, uitvoerbaarheid en waarden (zoals rechtvaardigheid, transparantie en begrijpelijkheid) zijn verankerd, zodat ontwerpkeuzes aansluiten bij waarden en ervaringen van burgers, bedrijven en uitvoerders.