Waardegedreven Collectief Management van Muziekrechten in het AI-Tijdperk

De razendsnelle ontwikkeling van generatieve AI verandert de muzieksector ingrijpend. Het beïnvloedt hoe muziek wordt gemaakt en hoe muziekprofessionals werken, en zorgt tegelijk voor groeiende onzekerheid over creatief eigendom en muziekrechten van muziekmakers. Dit praktijkgericht en empirisch onderzoek draagt bij aan de beantwoording van de hoofdvraag:
“Welke kennis, technische vereisten en invoeringsstappen zijn nodig om binnen het Nederlandse Systeem voor Collectief Beheer van Muziekrechten (SCBM) een eerlijk en werkbaar governance-kader voor muziekrechten in het tijdperk van generatieve muziek-AI te ontwikkelen en toepasbaar te maken?”
De methode combineert Value Sensitive Design (VSD) met Q-methodologie om stakeholderwaarden en perspectieven empirisch te verzamelen, te ordenen en, waar nodig, trade-offs tussen botsende belangen expliciet te maken. Binnen VSD worden waarden zoals rechtvaardigheid, transparantie en autonomie vertaald naar ontwerpcriteria voor beleid en technologie. De Q-methodologie maakt het vervolgens mogelijk om systematisch uiteenlopende perspectieven van makers, rechtenorganisaties en technologiebedrijven te identificeren en te clusteren in waardepatronen.
Het onderzoek vindt plaats met betrokkenheid van relevante partijen uit de muzieksector, waaronder makers, Collectief Beheer Organisaties (eg. Buma/Stemra) en sectorpartijen. Deze partijen hebben de vraagarticulatie onderschreven en medewerking toegezegd voor dataverzameling en toetsing van tussentijdse resultaten (via interviews, Q-sorts, workshops en validatiesessies). Aanvullend worden kennisinputs betrokken vanuit Hogeschool Utrecht, en uit internationale netwerken zoals Society for Economic Reserach on Copyrights Issues (SERCI) en International Information Management Association (IIMA). Hierdoor kan een multidisciplinair kader worden ontwikkeld dat perspectieven uit economie, recht, technologie en ethiek systematisch integreert.
Door governance- en systeemgaten te identificeren, worden deze inzichten vertaald naar toepasbare afspraken en technische vereisten voor het Nederlandse SCBM. De verwachte uitkomsten zijn: (1) een Industry Guidance Note met governance-opties en technische vereisten, (2) een strategische Fair AI Music Roadmap, en (3) een open online educatieplatform over muziekrechten. Hiermee ondersteunt het project de sector met handvatten voor transparantie, erkenning en eerlijke vergoeding.